Mwanasaikolojia Mwangaza

Habari Baraka. Inaonekana unamjali sana binti yako, na ni jambo la kueleweka kuhisi hofu unapomwona akihangaika. Hata hivyo, dalili unazoeleza hazitoshi kuthibitisha kuwa ana ugonjwa wa wasiwasi wa jumla au tatizo la ulaji. Wasiwasi, kula kupita kiasi na kukosa usingizi vinaweza kuhusiana na mambo mengi, hivyo ni muhimu kumsikiliza bila kumwekea utambuzi au kumlaumu. Lengo la kwanza ni kumfanya ajihisi salama na kusikilizwa, si kumrekebisha haraka.

Kuna jambo muhimu kuhusu umri wake. Binti yako ana miaka 17, kwa hiyo bado ni chini ya miaka 18, ilhali mimi hutoa ushauri wa kisaikolojia kwa watu wazima tu. Siwezi kumtathmini au kumshauri kama mteja. Kwa kuwa una miaka 52, naweza kukusaidia kufikiria jinsi ya kuzungumza naye na kutafuta msaada unaofaa. Tafuta mtaalamu mwenye sifa na uzoefu wa kufanya kazi na vijana, kama mwanasaikolojia wa vijana au mshauri wa afya ya akili ya vijana, pamoja na daktari wa familia au mhudumu wa afya anayestahili kutathmini usingizi, wasiwasi na mabadiliko ya ulaji. Mtaalamu ataeleza pia jinsi ridhaa, faragha na ushiriki wa mzazi unavyoshughulikiwa mahali mlipo.

Chagua wakati mtulivu, si wakati wa kula, mabishano au mara tu baada ya usiku mgumu. Unaweza kusema, “Nimeona unaonekana kuwa na mawazo mengi na usingizi umekuwa mgumu. Nakujali, na nataka kuelewa unachopitia. Ungependa nikusikilize tu, au tufikirie pamoja msaada unaoweza kukufaa?” Sikiliza bila kukatiza, kubishana na hisia zake, au kumhoji kama kwenye mahojiano. Unaweza kurudia kwa ufupi ulichosikia na kuuliza kama umeelewa vizuri. Mpe nafasi ya kusema hapana au kuhitaji muda. Ukaribu na uchaguzi wake ni muhimu zaidi kuliko kumlazimisha afuate mbinu fulani.

Jaribu kuepuka kumwita mraji, kumkosoa kwa kula, kutoa maoni kuhusu uzito au umbo lake, au kufuatilia kila kitu anachokula. Badala yake, zungumzia afya, hisia na kile anachohitaji. Kula kwa wingi wakati wa msongo kunaweza kuwa njia ya kujituliza, lakini aibu na udhibiti mkali vinaweza kuongeza siri au mvutano. Unaweza kuuliza kwa upole kama kuna jambo linalomfanya ajisikie vibaya kabla au baada ya kula, lakini huna haja ya kumlazimisha kueleza. Epuka kuweka sheria kali za chakula au kuanza mpango wa kupunguza uzito bila ushauri wa mtaalamu anayefaa.

Tiba ya sanaa si lazima imvutie, na si lazima iwe tiba sahihi kwake. Pia, tafakuri ya ufahamu si kipimo cha kama unamfundisha vizuri, wala haifanyi kazi kwa kila mtu. Badala ya kuwa mkufunzi wake, unaweza kuuliza kama angependa kujaribu pamoja naye kwa dakika chache, au kama angependelea njia nyingine, kama kusikiliza muziki tulivu, kupumua polepole, kuandika mawazo, kunyoosha mwili kwa upole, au kufanya shughuli tulivu kabla ya kulala. Akitaka kuacha, heshimu hilo. Usimwambie kwamba lazima atulie au kwamba anafanya mazoezi vibaya. Mtaalamu wa vijana anaweza kuchunguza pamoja naye mbinu zinazomfaa, bila kudhani kwamba lazima apende tiba ya sanaa au tafakuri.

Kwa upande wa usingizi, msaidie kuweka mazingira ya kawaida na yasiyo na shinikizo. Mnaweza kuzungumzia ratiba ya kulala na kuamka inayowezekana, muda wa kupumzika kabla ya kulala, na kupunguza vitu vinavyomfanya achangamke karibu na wakati wa kulala ikiwa anakubali. Epuka kugeuza muda wa kulala kuwa pambano au kumlaumu anaposhindwa kulala. Kwa kuwa tatizo limeendelea na linaathiri maisha yake, mhudumu wa afya anayestahili anaweza kutathmini sababu zinazowezekana na kupendekeza hatua salama. Usimpe dawa za usingizi au virutubisho bila ushauri wa mtaalamu wa afya.

Unaweza kumsaidia kwa kumwuliza kama yuko tayari kuchagua mtu wa kuzungumza naye, kumpa machaguo machache ya wataalamu, au kumsaidia kupanga miadi. Eleza kwamba si adhabu wala ushahidi kwamba kuna kitu kibaya kwake, bali ni msaada wa kuelewa kinachotokea na kupata zana zinazomfaa. Muulize anataka ushiriki kwa kiwango gani. Pia jitunze wewe mwenyewe kwa kuzungumza na mtaalamu ukiwa mzazi, ili upate msaada wa kudhibiti wasiwasi wako bila kumfanya binti yako ahisi anawajibika kuutuliza.

Ikiwa atasema anataka kujiumiza, kujiua, hawezi kubaki salama, au kuna dalili za hatari ya haraka, usimwache peke yake. Zungumza naye kwa utulivu na utafute mara moja huduma za dharura au msaada wa afya ya akili wa eneo lenu, ukimshirikisha mtu mzima anayeaminika. Hata bila hatari ya dharura, tafuta msaada wa kitaalamu wa vijana hivi karibuni kwa sababu wasiwasi, mabadiliko ya ulaji na kukosa usingizi vinaendelea. Kuwa karibu, sikiliza bila hukumu, na shirikiana naye kutafuta mtaalamu wa vijana; si lazima ubebe jukumu la kutatua hili peke yako.