Nhà tâm lý học Ánh Sáng

Chị Lan Anh thân mến, câu chuyện của chị khiến tôi cảm nhận được một nỗi đau thầm lặng mà nhiều người trong nghề giáo đang trải qua: khi công việc từng là nguồn sống lại trở thành gánh nặng đè bẹp tinh thần. Những triệu chứng thể chất chị mô tả - đau đầu, buồn nôn, run tay - không chỉ là dấu hiệu của căng thẳng thông thường, mà là tiếng chuông báo động từ cơ thể khi tâm trí đã vượt quá giới hạn chịu đựng. Đây không phải là thất bại cá nhân, mà là hậu quả tất yếu của một hệ thống yêu cầu quá nhiều mà ít quan tâm đến sự phục hồi của con người.

Trước hết, chị cần phân biệt rõ giữa kiệt sức nghề nghiệp (burnout) và sự mệt mỏi tạm thời. Burnout không đơn thuần là "cần nghỉ ngơi" - nó là trạng thái cơ thể và tâm trí đã cạn kiệt năng lượng, mất đi động lực vốn có, và thậm chí làm méo mó nhận thức về giá trị bản thân. Khi chị bật khóc trong lớp học hoặc quên mất những điều định nói, đó là dấu hiệu hệ thống thần kinh giao cảm (phản ứng "chiến đấu-hoặc-bỏ chạy") đang hoạt động quá tải. Chị không còn đang "làm việc" mà đang "sống sót" qua từng ngày.

Về lựa chọn chuyển nghề hay ở lại, đây không phải là câu hỏi cần trả lời ngay lập tức. Thay vào đó, chị nên đặt mình vào giai đoạn chuyển tiếp có ý thức - một khoảng thời gian dành riêng để phục hồi và khám phá lại bản thân. Hiệu trưởng gợi ý nghỉ phép dài hạn là một lời khuyên đáng giá, nhưng chị không nên nhìn nhận nó như "bỏ cuộc" mà là cơ hội tái tạo năng lượng. 12 năm dạy học đã cho chị vốn liếng quý giá: khả năng truyền đạt, sự nhạy cảm với con người, và kỹ năng quản lý nhóm - những điều có thể chuyển hóa sang nhiều lĩnh vực khác như đào tạo doanh nghiệp, tư vấn giáo dục, hoặc thậm chí viết lách về trải nghiệm sư phạm.

Điều quan trọng nhất lúc này là chị cần ngừng tự trách mình. Sự tự ti tăng dần không phải vì chị kém cỏi hơn trước, mà vì chị đang so sánh phiên bản hiện tại (đang kiệt sức) với phiên bản cũ (đầy năng lượng). Hãy thử một thí nghiệm nhỏ: trong vòng 1 tuần, mỗi tối chị viết ra 3 điều tốt đẹp xảy ra trong ngày - dù nhỏ như một học sinh mỉm cười với chị hay một bài giảng chị cảm thấy ổn. Điều này giúp não bộ tái lập kết nối với những khía cạnh tích cực vẫn tồn tại, dù bị che lấp bởi mệt mỏi.

Nếu quyết định thử sức với nghề mới, chị không cần phải "nhảy vọt" ngay lập tức. Hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ như tìm hiểu các khóa đào tạo ngắn hạn phù hợp với kinh nghiệm hiện có, hoặc tham gia các nhóm cộng đồng nghề nghiệp để quan sát thực tế. Sự chuyển đổi nghề nghiệp thành công thường đến từ việc tìm được điểm giao giữa kỹ năng hiện có và nhu cầu mới - không phải từ việc xóa sổ quá khứ. Ví dụ, một giáo viên tiểu học có thể trở thành chuyên viên thiết kế chương trình giáo dục cho các tổ chức phi lợi nhuận, hoặc huấn luyện viên kỹ năng mềm cho trẻ em.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng đam mê không phải là thứ cứ phải hy sinh sức khỏe để duy trì. Đam mê chân chính nên nuôi dưỡng chị, chứ không phải ngược lại. Nếu sau khi phục hồi, chị vẫn muốn trở lại với nghề giáo, chị hoàn toàn có thể làm vậy - nhưng với điều kiện: chị cần đàm phán lại ranh giới công việc (ví dụ giảm giờ dạy trực tiếp, tập trung vào công tác đào tạo giáo viên mới), và xây dựng hệ thống hỗ trợ (như nhóm đồng nghiệp chia sẻ áp lực). Công việc lý tưởng là công việc cho phép chị sống trọn vẹn cả vai trò giáo viên lẫn con người - không phải chỉ một trong hai.

Tôi muốn chị thử một bài tập tưởng tượng: Nếu hôm nay là ngày cuối cùng chị được phép làm giáo viên, chị sẽ muốn học trò nhớ về mình điều gì? Câu trả lời sẽ giúp chị nhận ra những giá trị cốt lõi mà chị muốn giữ lại, dù ở bất cứ vị trí nào trong tương lai. Và hãy nhớ, ở tuổi 38, chị vẫn còn rất nhiều thời gian và cơ hội để định nghĩa lại hạnh phúc nghề nghiệp - không cần phải gói gọn trong một lựa chọn duy nhất ngay bây giờ.