Psikolog Aydın

Elif, yaşadıklarını büyük bir dikkatle okudum. Öncelikle şunu bilmelisin ki, bu hissettiğin motivasyon kaybı ve yaratıcı tıkanma, freelance çalışan birçok kişinin, özellikle de kendi markasını inşa etmeye çalışanların sıklıkla karşılaştığı bir durumdur. Yalnız değilsin. 28 yaşında, 3 yıllık deneyiminle aslında önemli bir noktadasın, ancak hedeflere ulaşamama algısı ve sosyal medyadaki karşılaştırmalar seni yıpratmış.

Öncelikle, hedef belirleme tekniklerinin (SMART, Pomodoro, planlamalar) işe yaramaması, senin iradesiz olduğun anlamına gelmez. Bu teknikler genellikle dışsal motivasyon ve bilişsel planlama üzerine kuruludur. Ancak senin yaşadığın şey, daha derin bir duygusal ve kimlik temelli tıkanma. Kendini başarısız hissetmen, sadece hedeflere ulaşamamanla değil, aynı zamanda öz değerini bu hedeflere bağlamanla ilgili. Yani işler istediğin gibi gitmediğinde, kendini de yetersiz görmeye başlıyorsun. Bu da motivasyonunu içten içe kemiren bir kısır döngü yaratıyor.

Şimdi, bu durumu aşmak için atabileceğin adımları ve deneyebileceğin psikolojik yaklaşımları sıralayacağım. Ancak bunları bir reçete gibi değil, kendi ihtiyaçlarına göre uyarlayabileceğin bir keşif süreci olarak düşün.

İlk olarak, kendine şefkat gösterme pratiği üzerinde durmalısın. Kristin Neff‘in geliştirdiği öz şefkat yaklaşımı, kendini yargılamadan, acı çektiğinde kendine bir dost gibi yaklaşmayı öğretir. Şu anda iç sesin oldukça sert: ‘Neden ben başaramıyorum?’, ‘Yetersizim.’ Bu sesi fark et ve ona karşı nazik bir ses geliştir. Örneğin, ‘Şu an zorlanıyorum ve bu çok normal. Birçok girişimci bu yoldan geçiyor. Kendime biraz zaman tanıyabilirim.’ Bu, motivasyonu doğrudan artırmaz ama duygusal direncini kırarak tıkanıklığı çözmeye başlar.

İkinci olarak, değerler temelli hedef belirleme yaklaşımını dene. Şu anki hedeflerin (müşteri portföyü, sosyal medya varlığı, gelir) tamamen sonuç odaklı. Oysa seni besleyen şey, neden bu işi yapmak istediğin olabilir. Kendine sor: ‘Grafik tasarımcısı olarak hangi değerleri hayata geçirmek istiyorum? Yaratıcılık, özgürlük, estetik, insanlara ilham verme?’ Bu değerleri günlük küçük eylemlerle ilişkilendir. Örneğin, her sabah 10 dakika sadece kendi zevkin için bir şey çizmek gibi. Bu, içsel motivasyonu yeniden alevlendirir.

Üçüncü olarak, yaratıcı tıkanmayı aşmak için akış teorisinden faydalanabilirsin. Mihaly Csikszentmihalyi‘ye göre akış, zorluk ile beceri arasında bir denge olduğunda ortaya çıkar. Senin projelerinde belki de ya çok kolay ya da çok zor hedefler koyuyorsun. Orta düzeyde zorlayıcı, ama başarabileceğin küçük görevler belirle. Örneğin, büyük bir projeyi 15 dakikalık parçalara böl ve her parçada net bir çıktı hedefle. Bu, beynindeki ödül sistemini harekete geçirir ve ilerleme hissi yaratır.

Dördüncü olarak, bilişsel yeniden yapılandırma tekniğini kullan. Sosyal medyada gördüğün başarı hikayeleri, çoğu zaman bir bilişsel çarpıtma olan ‘karşılaştırma’ tuzağına düşürüyor. Herkesin yolu farklı. Kendi ilerlemeni geçmişteki halinle kıyasla. ‘6 ay öncesine göre neyi daha iyi yapabiliyorum?’ gibi sorular sor. Ayrıca, ‘başarısızım’ düşüncesi yerine ‘şu an bazı alanlarda zorlanıyorum ama bu geçici’ gibi daha esnek bir düşünce kalıbı geliştir.

Beşinci olarak, kabul ve kararlılık terapisi (ACT) yaklaşımı girişimciler için oldukça etkilidir. Bu yaklaşım, zor duyguları (başarısızlık korkusu, motivasyon kaybı) kabul etmeyi, onlarla savaşmak yerine değerlerin doğrultusunda küçük adımlar atmayı öğretir. Örneğin, ‘Şu an isteksizim ama yine de 5 dakika işime bakacağım’ demek. Bu, psikolojik esneklik sağlar.

Altıncı olarak, bedensel ve çevresel faktörleri gözden geçir. Uyku düzenin bozulmuş, bu da duygudurumunu ve bilişsel işlevlerini olumsuz etkiler. Geceleri aynı şeyleri düşünmek, ruminasyon denen bir döngüdür. Uyumadan önce 10 dakikalık bir bilinçli farkındalık meditasyonu veya nefes egzersizi yapabilirsin. Ayrıca, çalışma ortamını değiştirmek, küçük bir yürüyüşe çıkmak bile yaratıcılığı tetikleyebilir.

Yedinci olarak, sosyal destek ağını yeniden yapılandır. Ailenin ‘sen başaracaksın’ demesi seni bunaltıyorsa, bu sözlerin altında yatan iyi niyeti kabul et ama kendi ihtiyacını da ifade et. Belki de senin ihtiyacın motive edilmek değil, sadece dinlenmek ve anlaşılmak. Bir mentor veya benzer süreçten geçen bir arkadaşla konuşmak daha iyi gelebilir.

Sekizinci olarak, profesyonel destek almayı düşün. Bir psikologla düzenli görüşmek, bu tıkanmanın altında yatan mükemmeliyetçilik, impostor sendromu veya tükenmişlik gibi konuları çalışmanı sağlar. Bu, bir psikiyatri konusu değil, tamamen psikolojik danışmanlık alanına girer ve senin durumunda oldukça faydalı olabilir.

Son olarak, unutma ki motivasyon kaybı ve yaratıcı tıkanma bir son değil, bir geçiş dönemidir. Kendine ‘başarısız’ değil, ‘şu an zorlanan ama çabalayan’ biri olarak bak. Her küçük adım, bu döngüyü kıracaktır. Kendine karşı sabırlı ve şefkatli ol.