Psikolog Aydın

Merhaba Melis. Anlattıklarınız, kızınızın bir süredir belirgin bir zorlanma yaşadığını ve bu durumun uyku, okul, arkadaşlıklar, dersler ve bedensel yakınmalar gibi farklı alanları etkilediğini düşündürüyor. Bu belirtiler önemsenmeli; ancak yalnızca bu bilgilerle kronik yorgunluk sendromu, psikosomatik bir hastalık ya da başka bir tanı koymak mümkün değildir. Bunlar tek başına belirli bir tanıyı kanıtlamaz. Öncelik, kızınızın güvenli ve destekleyici biçimde değerlendirilmesi, yaşadıklarının anlaşılması ve günlük işlevlerinin korunmasıdır.

Önce kapsam ve rolünüzü netleştirin. Soruyu soran kişi 27 yaşında ve kendisini çevrimiçi psikolojik danışmanlık hizmeti sunan biri olarak tanıtıyor. Siz yalnızca yetkinlik, eğitim, yasal çerçeve ve çocuklarla çalışma konusunda gerekli uzmanlık ve gözetim koşulları içinde hizmet sunmalısınız. Yetişkinlerle çalışma yetkinliği, 9 yaşındaki bir çocukla terapi yürütmek için tek başına yeterli değildir. Çocuğun değerlendirilmesi ve tedavisi çocuklarla çalışma konusunda yetkin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılmalı; tıbbi değerlendirme de hekimlerin sorumluluğunda olmalıdır. İnternet üzerinden çalışmada çocuğun ve ebeveynin bilgilendirilmiş onamı, gizlilik sınırları, güvenlik planı, acil durumda başvurulacak yer ve bulunduğunuz yerdeki mevzuat ayrıca ele alınmalıdır. Bu koşullar sağlanmıyorsa çocuğa çevrimiçi terapi önermek yerine uygun uzmana yönlendirmek en güvenli adımdır.

Çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi uygun bir adımdır. Buna çocuk doktoru veya aile hekimi üzerinden başlamak da mümkündür. Hekim, karın ve baş ağrısı gibi yakınmaları, uyku değişikliğini ve yorgunluğu çocuğun öyküsü ve muayenesiyle değerlendirir, gerek görürse ilgili incelemeleri veya yönlendirmeleri planlar. Daha önce organik neden bulunamamış olması, yakınmaların gerçek olmadığı anlamına gelmez. Çocuklar kaygı, üzüntü, stres veya başka zorlanmaları beden duyumlarıyla ifade edebilir; aynı zamanda bedensel yakınmaların tıbbi takibi de gerektiğinde sürdürülmelidir. Belirtileri doğrudan psikolojik diye nitelemek ya da tekrar tekrar gereksiz tetkiklere yönelmek yerine, hekimle birlikte açık ve tutarlı bir takip planı oluşturmak yararlıdır.

Değerlendirme geniş kapsamlı olmalıdır. Uzman, belirtilerin ne zaman başladığını, gün içinde ve hangi ortamlarda arttığını, uyku düzenini, okul devamını, arkadaş ilişkilerini, ailedeki değişimleri, yakın zamanda yaşanan kayıpları veya çatışmaları ve çocuğun kendini nasıl hissettiğini anlamaya çalışabilir. Okulda zorbalık, dışlanma, akademik güçlük, öğretmenle yaşanan sorunlar veya güvenlikle ilgili bir durum olup olmadığı, suçlayıcı olmadan ve çocuğun mahremiyetini gözeterek araştırılmalıdır. Bu olasılıklar varmış gibi varsayım yapılmamalı, fakat dikkatle sorulmalıdır. Gerektiğinde ebeveyn, çocuk ve okuldan alınan bilgiler birlikte değerlendirilir. Kızınızın sessizliği tek başına bir sorunun kanıtı değildir, ancak yeni başlayan ve işlevselliği etkileyen geri çekilme izlenmeye değer bir değişimdir.

Kronik yorgunluk sendromu ya da psikosomatik hastalık sonucuna acele etmeyin. Bu tür adlandırmalar, belirli ölçütler ve uygun tıbbi değerlendirme olmadan kullanılmamalıdır. Bu anlatımda yorgunluğun sürekliliği, eşlik eden belirtiler ve tıbbi öykü hakkında tanı koymaya yetecek bilgi yoktur. Uykuya dalma güçlüğü, korkular, ağlama, dikkat ve okul isteğinde azalma farklı nedenlerle ortaya çıkabilir ve bazen birden fazla etken birlikte rol oynar. Uzmanın amacı yalnızca bir isim koymak değil, kızınızın ne yaşadığını anlamak ve ihtiyacına uygun desteği planlamaktır.

Uyku için baskıyı azaltan, öngörülebilir bir rutin deneyin. Her gün yakın saatlerde yatıp kalkmak, yatmadan önceki son dönemi sakin ve benzer etkinliklerle geçirmek, ekranları yatma öncesinde bırakmak ve odanın uykuya elverişli olmasını sağlamak yardımcı olabilir. Yatmayı bir mücadeleye çevirmemek, uyumadığı için azarlamamak ve korkularını küçümsememek önemlidir. Meditasyon her çocukta işe yaramayabilir; işe yaramaması bir başarısızlık değildir. Çocuk isterse kısa bir hikaye, yavaş nefes alma, gevşeme ya da güven veren bir sohbet denenebilir. Korkusu geldiğinde, duygusunu kabul edip yanında olduğunuzu belirtin; ardından sakinleşmesine yardım edin. Sürekli güvence vermek ya da uzun tartışmalara girmek yerine, kısa ve tutarlı bir yanıtla aynı rutine dönmek daha yararlı olabilir. Uyku sorunu sürerse bunu sağlık uzmanına bildirin.

Okula dönüşü küçük ve işbirlikçi adımlara bölün. Okula gitmek istememesini tembellik ya da inat olarak yorumlamayın. Önce neyin zor geldiğini sakin bir zamanda anlamaya çalışın. Kızınızla, anne ve babayla, uygun olduğunda öğretmen veya okul rehberlik birimiyle görüşerek devam, sınıf içi destek, güvenilir bir yetişkin belirleme ve teneffüslerde destek gibi uygulanabilir düzenlemeler konuşulabilir. Uzun süre okula gitmemek kaygıyı ve geri dönme güçlüğünü artırabilir; buna karşılık yoğun sıkıntıyı zorla bastırmak da doğru yaklaşım değildir. Uzman ve okul ile birlikte, çocuğun durumuna göre kademeli ve gerçekçi bir devam planı belirleyin. Okuldaki sosyal durumları, zorbalık veya dışlanma ihtimalini gizliliğe ve çocuğun güvenliğine dikkat ederek araştırın.

Duygularını dinleyin, hemen çözüm veya sorgulama baskısı kurmayın. Örneğin, Son zamanlarda geceleri ve okulda zorlandığını fark ettim. Bunun senin için nasıl olduğunu anlamak istiyorum, diyebilirsiniz. Kızınız o anda konuşmak istemezse bunu zorlamadan, daha sonra yeniden konuşabileceğinizi belirtin. Kötü bir şey olacak korkusuna, Böyle düşünmen saçma, diye karşılık vermek yerine, Bu korku seni çok tedirgin ediyor gibi görünüyor, birlikte neyin yardımcı olabileceğine bakalım, demek duygusunu kabul eder ama korkunun gerçekleşeceğini onaylamaz. Çocukların anlattıklarını yargılamadan dinleyin ve güvenlikle ilgili bir şey paylaşırsa bunu tek başınıza çözmeye çalışmayın.

Aile rutini ve ebeveyn desteği önemli, fakat annesini suçlamak doğru değildir. Annenin çalışması ve yorgun olması, kızının yaşadığı güçlüğün nedeni olduğu sonucunu göstermez. Her gün uzun zaman ayırmak şart olmayabilir; kısa ama düzenli, telefonsuz ve çocuğun seçtiği bir etkinlik için ayrılan özel zaman ilişkiyi destekleyebilir. Baba seyahatteyken de mümkünse önceden bilinen kısa bir arama veya mesaj rutini kurulabilir. Evdeki yetişkinler uyku, okul ve duygulara verilecek tepkiler konusunda mümkün olduğunca tutarlı davranabilir. Anne kendi kaygısını ve yorgunluğunu da bir yakınından, hekimden veya kendisi için uygun bir uzmandan destek alarak ele alabilir. Ebeveynin sakinleşmesi destekleyicidir, ancak bütün sorumluluk annenin üzerinde değildir.

Başarıdan çok çabayı ve küçük ilerlemeleri fark edin. Ödevleri bir anda eksiksiz yapmasını beklemek yerine görevi küçük parçalara ayırın, mola verin ve hangi saatte daha rahat çalıştığını gözleyin. Sonuca değil, denemesine, yardım istemesine veya okula hazırlanmak için attığı küçük adıma özel ve gerçekçi bir takdir verin. Ağlamayı, bedensel yakınmaları ya da korkuyu cezalandırmayın; bunları otomatik olarak okuldan kaçınmanın aracı saymayın. Aynı zamanda günlük yaşamın sürdürülebilmesi için yaşına uygun beklentileri, esnek ama öngörülebilir biçimde koruyun.

Güvenlik belirtilerinde beklemeyin. Kızınız kendine zarar vermekten, yaşamak istememekten söz ederse, güvenliğini sağlayamayacağınızdan endişe ederseniz veya ani ve ciddi bir kötüleşme olursa onu yalnız bırakmayın ve bulunduğunuz yerdeki acil sağlık hizmetine başvurun. Şiddet, istismar ya da başka bir güvenlik riski olduğundan şüpheleniyorsanız çocuğun güvenliğini önceliklendirin ve ilgili yetkili çocuk koruma veya sağlık birimlerinden destek alın. Bayılma, belirgin kilo kaybı, şiddetli ya da giderek artan ağrı, ateş gibi yeni veya ciddi bedensel belirtiler olursa yeniden tıbbi değerlendirme gerekir.

Geç çocuklar grubunda olup olmadığı bu bilgilerden anlaşılamaz. Bu ifade farklı anlamlarda kullanılabilir ve yalnızca uyku, okul veya arkadaşlık sorunlarından hareketle bir çocuğu bir gruba yerleştirmek uygun olmaz. Gelişim, öğrenme, dil, dikkat veya sosyal iletişimle ilgili belirgin ve kalıcı bir kaygı varsa bunu çocuk doktoru ve çocuk gelişimi konusunda yetkin uzmanlarla ayrıca değerlendirin. Kızınızın yaşı tek başına açıklama değildir; önemli olan belirtilerin seyri, işlevselliği ve kapsamlı değerlendirmedir.

Özetle, önce çocuk doktoru veya aile hekimiyle görüşüp uygun çocuk ruh sağlığı değerlendirmesini planlamanız, okulla güvenli ve yapıcı işbirliği kurmanız ve evde küçük, tutarlı destek adımları uygulamanız yerinde olur. Çevrimiçi terapiyi ise ancak çocuklarla çalışma yetkinliği ve gerekli güvenlik, onam ve mevzuat koşulları sağlanıyorsa düşünün. Kızınızın yaşadıkları gerçek ve destekle ele alınabilir; onu suçlamadan ve erken tanı koymadan yanında durmanız önemli bir başlangıçtır.