Mwanasaikolojia Mwangaza

Habari MamaZawadi. Umeuliza swali muhimu sana kuhusu wasiwasi na hofu unazozipata katika umri wa miaka 61. Ni kawaida kwa mtu mzima kupata wasiwasi na hofu wakati wa maamuzi makubwa, lakini kiwango unachoeleza kinaweza kuwa zaidi ya hisia za kawaida. Wasiwasi na hofu zinazovuruga usingizi na kuzuia shughuli zako za kila siku zinaweza kuwa ishara ya tatizo la kisaikolojia linalohitaji msaada wa kitaalamu. Hebu nichunguze kwa undani.

Kwanza, ni muhimu kutambua kwamba hisia za wasiwasi na hofu ni sehemu ya maisha ya binadamu. Katika umri wako, maamuzi kuhusu afya, mahusiano, familia, na mali yanaweza kuleta mkazo mkubwa. Hata hivyo, wasiwasi wa kawaida hupungua baada ya uamuzi kufanywa na hauzuii uwezo wako wa kulala au kutembea. Wewe umeeleza kwamba akili yako inazunguka usiku kuhusu maamuzi ya watoto wako na uamuzi wa kuhamia mjini, na pia una hofu ya kutembea peke yako usiku bila sababu ya wazi. Hii inaonyesha kwamba wasiwasi wako umekuwa wa kudumu na unavuruga maisha yako ya kila siku.

Katika saikolojia ya watu wazima, kuna hali mbalimbali zinazoweza kujitokeza katika umri huu. Kwa mfano, wasiwasi wa jumla (generalized anxiety) unaweza kudhihirika kwa kuwa na wasiwasi kupita kiasi kuhusu mambo mbalimbali, hata yale madogo. Pia, hofu isiyo na sababu ya wazi inaweza kuwa dalili ya hofu ya ugonjwa (hypochondria) au hofu ya mahali (agoraphobia). Lakini si lazima iwe hivyo; inaweza pia kuwa mmenyuko wa kawaida kwa msongo wa maisha ulioongezeka. Hata hivyo, kiwango cha usumbufu unaoeleza kinapita kile kinachoweza kuitwa kawaida. Kwa mfano, kukosa usingizi mara kwa mara kwa sababu ya mawazo yanayozunguka ni ishara kwamba mwili na akili yako havipumziki vya kutosha.

Je, hali hizi zinaweza kuwa kawaida katika umri wako? Kwa kiasi, ndiyo, kwa sababu watu wazima wakubwa wanakabiliana na mabadiliko mengi: kustaafu, watoto kuondoka nyumbani, kupungua kwa afya, na kupoteza wapendwa. Lakini kawaida haimaanishi kwamba ni afya. Kuna tofauti kati ya wasiwasi wa kawaida na wasiwasi unaohitaji matibabu. Wasiwasi wa kawaida hauzuii kulala, kula, au kufanya shughuli za kila siku. Wako unavuruga usingizi na unaogopa kutembea peke yako usiku, hata bila hatari. Hii inaashiria kwamba wasiwasi wako umekuwa mkubwa.

Ni lini nafasi ya kujitathmini ili kupata ujasiri wa kutambua kama unahitaji msaada zaidi? Nafasi ya kujitathmini ni wakati hisia zinaanza kuathiri utendaji wako wa kila siku kwa muda wa wiki mbili au zaidi. Kwa mfano, ikiwa unashindwa kulala kwa siku nyingi mfululizo, ikiwa unaepuka kwenda mahali kwa sababu ya hofu, ikiwa unajihisi mwenye huzuni au hofu kila siku, au ikiwa unatumia pombe au dawa za kulewesha kujaribu kupunguza wasiwasi. Kujitathmini kwa uaminifu kunahitaji kutazama jinsi hisia hizi zinavyoathiri mahusiano yako, kazi zako, na afya yako. Unaweza kujiuliza: Je, nimeacha kufanya mambo niliyokuwa nikifurahia? Je, nimekuwa mwepesi wa kukasirika? Je, nina wasiwasi hata ninapokabiliana na mambo madogo? Ikiwa majibu ni ndiyo kwa maswali haya, basi huenda unahitaji msaada wa kitaalamu.

Chaguzi zako ni kadhaa. Unaweza kuendelea kujiangalia mwenyewe kwa muda, lakini hii ina hatari ya kuacha hali ikiwa mbaya zaidi. Unaweza kuzungumza na rafiki wa karibu au mwanafamilia, lakini hii haitoshi kama wasiwasi ni mkubwa. Chaguo bora ni kuonana na mtaalamu wa afya ya akili, kama mwanasaikolojia au mshauri wa kisaikolojia. Wao wanaweza kukusaidia kutambua kama unakabiliwa na wasiwasi wa kawaida au tatizo la kisaikolojia. Msaada wa kitaalamu si dalili ya udhaifu; ni hatua ya busara ya kujitunza. Kwa kuwa wewe si daktari wa akili, mwanasaikolojia anaweza kukupa mbinu za kukabiliana na wasiwasi, kama vile mazoezi ya kupumua, kufikiri kwa makini, na mazungumzo ya tiba. Ikiwa wasiwasi ni mkubwa sana, daktari wa akili anaweza kuangalia kama dawa inafaa, lakini hilo ni jukumu la daktari.

Kwa hiyo, usisubiri hadi wasiwasi uharibu maisha yako kabisa. Kwa kuwa una miaka 61, bado una maisha mengi ya kuishi kwa amani. Kutafuta msaada mapema ni ufunguo wa kupata nafuu. Jaribu kutafuta mwanasaikolojia aliye karibu nawe, ama kwa njia ya simu au mtandaoni. Unaweza pia kuanza kwa kuandika hisia zako katika jarida, lakini hii si mbadala wa tiba. Kumbuka, wasiwasi na hofu ni sehemu ya maisha, lakini hazipaswi kutawala maisha yako. Wewe ni mtu mzima mwenye uwezo wa kuchukua hatua. Kwa hiyo, tafuta msaada wa kitaalamu ili uweze kuishi kwa utulivu na furaha.