روانشناس روشن

آوا، ورود به دانشگاه فقط ادامه دبیرستان نیست، بلکه روبه رو شدن با درس ها، شیوه های ارزیابی و انتظارات تازه است. اینکه روش های قبلی ات فعلا نتیجه نمی دهند، به معنای کم هوشی، تنبلی یا نالایق بودن نیست. ممکن است فشار تغییر، کم خوابی و معیارهای سخت گیرانه با هم چرخه ای ساخته باشند که در آن هرچه بیشتر کار می کنی، فرسوده تر می شوی و کمتر می توانی اثر تلاش خودت را ببینی. این وضعیت را می توان قدم به قدم تغییر داد، بدون اینکه مجبور باشی از هدف هایت دست بکشی.

به نظر می رسد موفقیت برایت به بخشی از تصویری که از خودت داری تبدیل شده است. وقتی سال ها شاگرد اول بوده ای، طبیعی است که از دست دادن آن جایگاه یا حتی معمولی بودن در بعضی درس ها ترسناک به نظر برسد. اما دانشگاه محیط تازه ای است و موفقیت در آن لزوما با همان سرعت، روش یا معیار دبیرستان به دست نمی آید. ممکن است دیگر فقط با زیاد درس خواندن پیشرفت نکنی و لازم باشد روش مطالعه، مدیریت زمان و تعریف خودت از موفقیت را بازبینی کنی. ارزش تو با رتبه یا نمره ات یکی نیست.

کمال گرایی اغلب چنین صدایی دارد که اگر نتوانم عالی انجام بدهم، تلاش کردن فایده ای ندارد، یا اگر نتیجه کامل نباشد یعنی من به اندازه کافی خوب نیستم. به جای جنگیدن با این فکرها، آنها را به عنوان فکر بشناس، نه واقعیت قطعی. مثلا وقتی می گویی، فقط شانس آوردم، از خودت بپرس چه شواهدی دارم که این نتیجه فقط از شانس بوده است؟ چه کارهایی انجام دادم که به آن کمک کرد؟ آیا درباره دوست یا همکلاسی ام هم با همین سخت گیری قضاوت می کردم؟ این پرسش ها قرار نیست تو را مجبور کنند همیشه مثبت فکر کنی، بلکه کمک می کنند ارزیابی ات منصفانه تر شود.

همچنین سعی کن هدف را از عالی بودن به یادگیری قابل مشاهده تغییر بدهی. به جای اینکه بگویی باید در این درس بهترین باشم، هدفی مثل این انتخاب کن، این هفته دو مبحث را بفهمم و یک بار از خودم آزمون بگیرم. پیش از شروع هر نوبت مطالعه، یک کار روشن و کوچک تعیین کن و برای آن زمان مشخص بگذار. مثلا 25 تا 40 دقیقه مطالعه و سپس استراحت کوتاه. در پایان، فقط نتیجه را نسنج، بلکه بنویس چه چیزی را یاد گرفتی، کجا گیر کردی و قدم بعدی چیست. پیشرفت منظم و کافی، معمولا از تلاش های فرساینده و بی وقفه پایدارتر است.

شب بیدار ماندن ممکن است ظاهرا زمان مطالعه را بیشتر کند، اما اگر باعث شود صبح خسته باشی، تمرکز و یادگیری ات آسیب می بیند. تا حد امکان ساعت خواب و بیداری منظمی انتخاب کن و زمان پایان مطالعه را از پیش مشخص کن. اگر حجم کارها زیاد است، همه را با هم و با کیفیت کامل انجام نده. کارها را بر اساس موعد و اهمیت مرتب کن و برای بعضی تکلیف ها سطح انجام قابل قبول، نه بی نقص، تعیین کن. استراحت، غذا خوردن و ارتباط با دوستان پاداشی نیستند که فقط پس از موفقیت کامل به دست بیایند، بلکه بخشی از نگهداری توان و تمرکزت هستند.

برای روشن تر شدن چرخه، چند روز یادداشت کوتاهی داشته باش. بنویس چه زمانی شروع به درس خواندن کردی، چقدر خوابیدی، چه فکری باعث عقب انداختن یا طولانی کردن مطالعه شد و بعد از آن چه احساسی داشتی. ممکن است متوجه شوی ترس از اشتباه باعث می شود شروع را عقب بیندازی، یا نگرانی از نتیجه باعث شود بیش از نیاز درس بخوانی. وقتی الگو را می بینی، می توانی فقط یک بخش را تغییر دهی. برای نمونه، اگر شروع دشوار است، با ده دقیقه مطالعه آغاز کن. اگر توقف دشوار است، از پیش ساعت پایان تعیین کن و کتاب را ببند، حتی اگر همه چیز کامل نشده باشد.

انگیزه همیشه پیش از عمل ظاهر نمی شود. گاهی با یک قدم کوچک، انگیزه و حس توانمندی بعدا برمی گردد. در کنار درس، یک یا دو فعالیتی را که برایت معنا یا لذت دارد حفظ کن و با کسی که به او اعتماد داری درباره فشار انتظاراتت حرف بزن. اگر مشاور آموزشی یا مشاور دانشگاه در دسترس است، صحبت با او می تواند برای تنظیم برنامه و آشنایی با روش های مناسب مطالعه مفید باشد. کمک گرفتن نشانه ضعف نیست و لازم نیست صبر کنی تا اوضاع خیلی بدتر شود.

اگر این خستگی، بی انگیزگی یا احساس بی ارزشی بیشتر روزها ادامه پیدا کند، روی خواب و زندگی روزمره ات اثر بگذارد، یا با وجود تغییر برنامه بهتر نشود، صحبت با روانشناس یا مشاور واجد صلاحیت را در نظر بگیر. چنین گفت وگویی می تواند کمک کند بفهمی چه عواملی درگیرند و راهکار متناسب با شرایط خودت پیدا کنی. اگر منظورت از فکر اینکه زحمت کشیدن فایده ندارد، فکر آسیب زدن به خودت یا نخواستن ادامه زندگی است، همین امروز به یک فرد قابل اعتماد بگو و از خدمات فوری و حمایتی محل زندگی ات کمک بگیر.

برای این هفته لازم نیست همه چیز را حل کنی. یک ساعت خواب منظم تر، یک هدف کوچک و واقع بینانه برای درس، و یک بار بررسی منصفانه تلاش هایت نقطه شروع خوبی است. قرار نیست برای اثبات لیاقتت خودت را فرسوده کنی. می توانی هم بلندپرواز باشی و هم با خودت مهربان و واقع بین بمانی.