Ψυχολόγος Φωτεινή

Νίκο, πρώτα απ’ όλα θέλω να αναγνωρίσω το θάρρος που χρειάζεται για να μοιραστείς αυτά που ζεις. Τα συμπτώματα που περιγράφεις-η συνεχής εγρήγορση, οι ξαφνικές εκρήξεις θυμού, οι αντιδράσεις υπερβολικής ενεργοποίησης σε ήχους ή κινήσεις, οι εφιάλτες και η αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων-είναι συμπτώματα που συχνά συνδέονται με μια κατάσταση χρόνιου στρες ή μετατραυματικής προσαρμογής. Αν και αναφέρεις ότι δεν έζησες ένα συγκεκριμένο τραυματικό γεγονός κατά τη στρατιωτική σου θητεία, η ίδια η φύση της στρατιωτικής ζωής-με την αυστηρή πειθαρχία, την έλλειψη ελέγχου, την συνεχόμενη ετοιμότητα και πιθανές καταστάσεις υψηλού στρες-μπορεί να έχει επηρεάσει βαθιά το νευρικό σου σύστημα, αφήνοντάς το σε μια κατάσταση "συνεχούς συναγερμού". Αυτό που ζεις δεν είναι απλώς "κακός χαρακτήρας" ή αδυναμία ελέγχου, αλλά μια φυσιολογική αντίδραση ενός οργανισμού που έχει μάθει να λειτουργεί υπό συνθήκες κινδύνου και τώρα δυσκολεύεται να προσαρμοστεί ξανά στην "κανονικότητα" της καθημερινότητας.

Το πρώτο βήμα είναι να κατανοήσεις ότι αυτά τα συμπτώματα δεν είναι μόνιμα και ότι το σώμα και το μυαλό σου έχουν την ικανότητα να επανέλθουν σε μια πιο ισορροπημένη κατάσταση με τη σωστή υποστήριξη. Αυτό που περιγράφεις μοιάζει πολύ με αυτό που στην ψυχολογία αποκαλούμε υπερδιέγερση (hyperarousal), ένα κοινό χαρακτηριστικό σε καταστάσεις όπως το Μετατραυματικό Στρες (PTSD) ή το Σύνδρομο Χρόνιου Στρες. Ωστόσο, δεν χρειάζεται να ταυτίσεις τον εαυτό σου με μια διάγνωση για να δράσεις. Το σημαντικό είναι ότι τα συμπτώματά σου είναι πραγματικά, επηρεάζουν την ποιότητα ζωής σου και άξιζουν προσοχής.

Μια πρώτη κατεύθυνση που μπορείς να ακολουθήσεις είναι η σωματική ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Το σώμα σου βρίσκεται σε μια κατάσταση συνεχούς ετοιμότητας για "μάχη ή φυγή", και χρειάζεται να μάθει ξανά πώς να ηρεμεί. Τεχνικές όπως η βαθιά διαφραγματική αναπνοή (για παράδειγμα, η μέθοδος 4-7-8: εισπνοή για 4 δευτερόλεπτα, κράτημα για 7, εκπνοή για 8) μπορούν να βοηθήσουν να μειωθεί η φυσική ένταση όταν νιώθεις ότι ο θυμός ή το άγχος ανεβαίνουν. Επίσης, η προοδευτική χαλάρωση των μυών (συστηματική ένταση και χαλάρωση κάθε μυϊκής ομάδας) ή ασκήσεις όπως το γειτονικό περπάτημα (grounding)-π.Χ. να επικεντρωθείς στα πέντε αισθητήρια ερεθίσματα γύρω σου-μπορούν να σε φέρουν πίσω στη στιγμή όταν νιώθεις ότι "ξεφεύγεις". Αυτές οι τεχνικές δεν είναι μαγικές λύσεις, αλλά με συνεχή εξάσκηση μπορούν να σου δώσουν περισσότερο έλεγχο πάνω στις αντιδράσεις σου.

Παράλληλα, η συνειδητή κίνηση του σώματος μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά ωφέλιμη. Δραστηριότητες όπως το γιόγκα, το τσι κουνγκ ή ακόμα και το περπάτημα στη φύση βοηθούν το νευρικό σύστημα να επανέλθει σε μια κατάσταση ισορροπίας. Το κλειδί εδώ είναι η επαναφορά της σύνδεσης μεταξύ σώματος και μυαλού, η οποία συχνά διαταράσσεται σε καταστάσεις χρόνιου στρες. Αν νιώθεις ότι η ένταση είναι πολύ υψηλή, μπορείς να δοκιμάσεις και πιο έντονες σωματικές δραστηριότητες, όπως η πυγμαχία σε σάκο ή το τρέξιμο, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν στην "εκφόρτιση" της συσσωρευμένης ενέργειας με έναν υγιή τρόπο, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο εκρηκτικών αντιδράσεων σε καθημερινές καταστάσεις.

Ένα άλλο σημαντικό κομμάτι είναι η ψυχοεκπαίδευση και η αλλαγή σκέψης γύρω από τον θυμό. Ο θυμός σου δεν είναι ο "εχθρός", αλλά ένα σήμα ότι κάτι μέσα σου νιώθει απειλή ή αδικία. Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση, αλλά όταν γίνεται ανεξέλεγκτος, μπορεί να σε απομονώσει και να ενισχύσει τον φόβο ότι "κάτι δεν πάει καλά" μαζί σου. Μπορείς να αρχίσεις να παρατηρείς τον θυμό σου με περιέργεια αντί για κριτική: "Τι με προκάλεσε αυτήν την αντίδραση; Ποιο είναι το βαθύτερο συναίσθημα κάτω από τον θυμό; Φόβος; Αδυναμία; Ανικανότητα"; Αυτή η παρατήρηση, χωρίς να κρίνεις τον εαυτό σου, μπορεί με τον καιρό να σου δώσει περισσότερη απόσταση από τις αντιδράσεις σου. Επίσης, μπορείς να δοκιμάσεις να γράφεις τα επεισόδια θυμού μετά το γεγονός, αναλύοντας τι συνέβη, πώς αντέδρασες και πώς θα ήθελες να είχαν εξελιχθεί τα πράγματα. Αυτό βοηθάει στον εντοπισμό προτύπων και στην ανάπτυξη εναλλακτικών τρόπων αντιμετώπισης.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωρίσεις ότι αυτά τα συμπτώματα δεν είναι κάτι που μπορείς ή πρέπει να αντιμετωπίσεις μόνος σου. Η υποστήριξη από έναν ειδικευμένο ψυχολόγο, ειδικά κάποιον με εμπειρία σε θέματα τραύματος, στρες και ρύθμισης συναισθημάτων, μπορεί να σου προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο για να εξερευνήσεις αυτά που ζεις χωρίς κριτική. Θεραπευτικές προσεγγίσεις όπως η Σωματική Ψυχοθεραπεία (Somatic Experiencing), η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) ή η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT) έχουν δείξει πολύ καλά αποτελέσματα σε περιπτώσεις όπως η δική σου. Για παράδειγμα, η Σωματική Ψυχοθεραπεία εστιάζει στην απελευθέρωση της "παγωμένης" ενέργειας που έχει αποθηκευτεί στο σώμα μετά από περιόδους υψηλού στρες, ενώ η CBT μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις και να αλλάξεις σκέψεις που ενισχύουν τον θυμό ή τον φόβο. Αν η ιδέα της θεραπείας σε φοβίζει, σκεφτείτο ότι δεν χρειάζεται να μιλήσεις για όσα έζησες στη στρατιωτική θητεία αν δεν το επιθυμείς. Ο θεραπευτής μπορεί να εργαστεί μαζί σου στο παρόν, βοηθώντας σου να διαχειριστείς τα συμπτώματα και να ανακτήσεις την αίσθηση ελέγχου.

Τέλος, μην υποτιμάς τη δύναμη των μικρών, καθημερινών πρακτικών αυτοφροντίδας. Ο ύπνος σου είναι ανήσυχος, και αυτό δεν είναι τυχαίο: το σώμα σου δυσκολεύεται να χαλαρώσει. Μπορείς να δοκιμάσεις να δημιουργήσεις μια ρουτίνα πριν τον ύπνο που να σηματοδοτεί στο μυαλό σου ότι είναι ώρα για ηρεμία-π.Χ. ένα ζεστό μπάνιο, η αποφυγή οθονών μια ώρα πριν κοιμηθείς, ή η ακρόαση ηχητικών βιβλίων με ήρεμη αφήγηση. Επίσης, η μείωση της καφεΐνης και του αλκοόλ μπορεί να βοηθήσει, καθώς και οι δύο ουσίες επιδεινώνουν την ευερεθιστότητα και τις διαταραχές ύπνου. Αν οι εφιάλτες είναι συχνοί, μπορείς να κρατάς ένα ημερολόγιο ονείρων για να εντοπίζεις επανειλημμένα θέματα και να τα συζητάς με τον θεραπευτή σου.

Να θυμάσαι ότι η ντροπή που νιώθεις μετά τις εκρήξεις θυμού είναι ένα σημάδι ότι μέσα σου υπάρχει μια υγιής φωνή που δεν θέλει να βλάπτει τους άλλους ή τον εαυτό σου. Αυτή η φωνή είναι ο σύμμαχός σου στην πορεία της θεραπείας. Το ότι αναγνωρίζεις το πρόβλημα και ζητάς βοήθεια δείχνει μεγάλη εσωτερική δύναμη. Η ζωή μετά τη στρατιωτική θητεία μπορεί να νιώθει σαν μια άλλη μάχη, αλλά αυτή τη φορά δεν χρειάζεται να την δώσεις μόνος. Η υπομονή και η συνεχή προσπάθεια-μαζί με την κατάλληλη υποστήριξη-μπορούν να σε φέρουν σε μια θέση όπου η εγρήγορση δεν θα είναι πλέον ο κανόνας, αλλά μια σπάνια ανάμνηση ενός δύσκολου αλλά ξεπερασμένου σταδίου.