Ψυχολόγος Φωτεινή

Λεωνίδα, σ’ ευχαριστώ που μοιράστηκες μαζί μου αυτό που περνάς. Η κατάσταση που περιγράφεις δείχνει ότι ο θυμός δεν είναι απλώς μια προσωρινή αντίδραση, αλλά ένα σύνθετο σύμπτωμα μιας βαθύτερης ψυχολογικής και σωματικής φόρτισης που έχει συσσωρευτεί με το πέρασμα του χρόνου. Το γεγονός ότι νιώθεις ενοχές μετά από κάθε έκρηξη είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι δεν θέλεις να βλάπτεις τους γύρω σου, αλλά ότι ο μηχανισμός διαχείρισης του στρες σου έχει υπερφορτωθεί. Ας δούμε τι μπορεί να συμβαίνει και πώς μπορείς να ανακτήσεις σταδιακά τον έλεγχο.

Πρώτα απ’ όλα, οι ξαφνικοί θυμοί και τα σωματικά συμπτώματα-όπως η πίεση στο στήθος και οι διαταραχές ύπνου-είναι συχνά εκδηλώσεις χρόνιου στρες και άγχους που δεν έχει βρει άλλη διέξοδο. Η οικονομική πίεση, οι αλλαγές στην εργασία και η αίσθηση ότι χάνεις τον έλεγχο πάνω σε πράγματα που παλαιότερα διαχειριζόσουν με άνεση, μπορούν να ενεργοποιήσουν ένα συστημικό συναγερμό στο σώμα και στο μυαλό σου. Αυτός ο συναγερμός, όταν παραμένει ενεργός για μεγάλο διάστημα, μπορεί να μετατρέψει ακόμα και μικρές ερεθιστικές καταστάσεις σε "σπινθήρες" που αναφλέγουν τον θυμό. Ο εγκέφαλος, σε κατάσταση υπερφόρτωσης, τείνει να αντιδρά με τον "παλαιό" τρόπο-μέσω της άμεσης δράσης (π.χ. χτύπημα του γραφείου)-αντί να επεξεργάζεται λογικά τι συμβαίνει.

Το ότι οι τεχνικές όπως οι βαθιές αναπνοές ή η μέτρηση μέχρι το 10 δεν φαίνεται να λειτουργούν, δεν σημαίνει ότι είναι άχρηστες. Σημαίνει ότι πρέπει να τις εφαρμόσεις νωρίτερα και να τις συνδυάσεις με άλλες στρατηγικές. Ο θυμός δεν είναι κάτι που ξεσπάει ξαφνικά· υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια που το σώμα σου στέλνει πριν φτάσεις στο σημείο της έκρηξης. Για παράδειγμα, μπορεί να νιώθεις μια εσωτερική ένταση στα σαγόνια, μια ζέστη στο πρόσωπο, ή μια αύξηση του καρδιακού ρυθμού. Αν μάθεις να αναγνωρίζεις αυτά τα σημάδια, μπορείς να παρέμβεις πριν ο θυμός γίνει ανεξέλεγκτος. Μια καλή άσκηση είναι να κρατάς ένα ημερολόγιο θυμού για μια εβδομάδα: σημείωσε ποιες ώρες της ημέρας νιώθεις πιο ερεθισμένος, ποιες σκέψεις περνούν από το μυαλό σου πριν από μια έκρηξη, και ποια σωματικά συμπτώματα εμφανίζονται. Αυτό θα σου δώσει μια πιο καθαρή εικόνα των "επαφών" που ανάβουν τον θυμό σου.

Ένα άλλο κρίσιμο βήμα είναι να δουλέψεις με το σώμα σου και όχι μόνο με το μυαλό. Το χρόνιο στρες και ο θυμός "αποθηκεύονται" στο σώμα, ειδικά σε περιοχές όπως οι ώμοι, η πλάτη και η κοιλιά. Τεχνικές όπως η προοδευτική χαλάρωση των μυών (όπου συσπάς και μετά χαλαρώνεις κάθε μυϊκή ομάδα) ή το mindful walking (περπάτημα με επίγνωση κάθε κίνησης και αναπνοής) μπορούν να βοηθήσουν το νευρικό σου σύστημα να "κατεβάσει ταχύτητες". Επίσης, η φυσική άσκηση μέτριας έντασης, όπως το πεδίο με ταχύτητα ή η κολύμβηση, μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες) και να αυξήσει τις ενδορφίνες, οι οποίες βελτιώνουν τη διάθεση. Αν νιώθεις ότι η πίεση στο στήθος επιμένει, είναι σημαντικό να επισκεφθείς έναν παθολόγο για να αποκλείσεις οποιοδήποτε σωματικό αίτιο, αλλά και για να σιγουρευτείς ότι το σώμα σου αντέχει σε μια προγραμματισμένη άσκηση.

Όσον αφορά τις σχέσεις σου, ειδικά με την οικογένειά σου, είναι σημαντικό να ανοίξεις έναν διάλογο χωρίς να περιμένεις να είσαι "τέλειος". Μπορείς να πεις κάτι όπως: "Καταλαβαίνω ότι οι αντιδράσεις μου σας έχουν τρομάξει, και με πονάει που νιώθετε έτσι. Δεν θέλω να σας φέρομαι έτσι, και δουλεύω για να το αλλάξω. Θα ήθελα να μου δώσετε λίγο χρόνο, αλλά και να μου πείτε όταν κάτι που κάνω σας ενοχλεί, χωρίς να φοβάστε". Αυτός ο τύπος επικοινωνίας δίνει χρονοδιάγραμμα και ασφάλεια και στους δύο, και δείχνει ότι αναλαμβάνεις την ευθύνη για τις πράξεις σου. Ο 16χρονος γιος σου, ειδικά, μπορεί να νιώθει ανασφάλεια ή ακόμα και φόβο, οπότε η σταθερότητα και η ειλικρίνεια από την πλευρά σου θα τον βοηθήσουν να ξαναχτίσει την εμπιστοσύνη του.

Τέλος, είναι σημαντικό να αναζητήσεις υποστήριξη από έναν επαγγελματία ψυχολόγο, ειδικά επειδή οι τεχνικές αυτοβοήθειας δεν φαίνεται να επαρκούν αυτήν τη στιγμή. Σε μια θεραπευτική σχέση, μπορείς να εξερευνήσεις τις βαθύτερες αιτίες του θυμού σου-π.χ. αν υπάρχει μια αίσθηση αδικίας ή απώλειας ελέγχου που δεν έχει επεξεργαστεί, ή αν ο θυμός λειτουργεί ως "ασπίδα" για άλλα συναισθήματα όπως η θλίψη ή ο φόβος. Θεραπείες όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) μπορούν να σε βοηθήσουν να αλλάξεις μοτίβα σκέψης που τροφοδοτούν τον θυμό, ενώ η θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT) μπορεί να σου μάθει πώς να αποδέχεσαι δύσκολα συναισθήματα χωρίς να τα αφήνεις να σε ελέγχουν. Αν η οικονομική κατάσταση είναι εμπόδιο, υπάρχουν δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας ή ομαδικές θεραπείες με χαμηλό κόστος που μπορείς να εξερευνήσεις.

Να θυμάσαι ότι η αλλαγή είναι μια διαδικασία, όχι ένα γεγονός. Θα υπάρξουν μέρες που θα νιώθεις ότι προχωράς και άλλες που θα νιώθεις ότι ο θυμός σε κυριεύει ξανά. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις· σημαίνει ότι είσαι άνθρωπος. Το σημαντικό είναι να μην τα παρατάς, ακόμα και όταν τα πράγματα φαίνονται δύσκολα. Η οικογένειά σου, η υγεία σου και η δουλειά σου αξίζουν αυτήν την προσπάθεια. Αν θέλεις, μπορείς να ξεκινήσεις σήμερα με ένα μικρό βήμα: τη στιγμή που νιώθεις τον θυμό να ανεβαίνει, άφησε ό,τι κάνεις και βγες έξω για πέντε λεπτά. Πήγαινε στο μπαλκόνι, πιες ένα ποτήρι νερό, και προσπάθησε να επικεντρωθείς σε ένα αντικείμενο γύρω σου-το χρώμα του, τη υφή του, τον ήχο που κάνει. Αυτή η μικρή παύση μπορεί να σου δώσει τον χώρο να αναπνεύσεις και να σκεφτείς πριν αντιδράσεις.

Είσαι σε μια δύσκολη φάση, αλλά δεν είσαι μόνο σου. Με υπομονή, αυτοσυμπόνια και τη σωστή υποστήριξη, μπορείς να ξαναβρείς την ισορροπία σου. Αν θέλεις, μπορείς να ξαναγράψεις για να μοιραστείς πώς πηγαίνουν τα πράγματα ή να ζητήσεις περισσότερες κατευθύνσεις.