Nhà tâm lý học Ánh Sáng

Mai thân mến, trước hết cảm ơn bạn đã chia sẻ thẳng thắn. Những gì bạn mô tả - mất hứng thú với công việc từng là đam mê, cảm thấy công việc trở thành những thao tác máy móc, giảm khả năng đồng cảm sâu sắc, và thiếu năng lượng cho cả hoạt động cá nhân - có thể là biểu hiện của nhiều trạng thái chồng lấp, trong đó hai khả năng cần cân nhắc là kiệt sức nghề nghiệp (burnout) và trầm cảm, nhưng cũng có thể liên quan tới căng thẳng kéo dài, rối loạn giấc ngủ, thay đổi cuộc sống, hoặc sự chuyển hóa nghề nghiệp và giá trị cá nhân theo thời gian.

Kiệt sức nghề nghiệp thường liên quan trực tiếp đến công việc: cảm giác mệt mỏi tiêu hao, giảm hiệu suất, vô cảm hoặc thờ ơ với thân chủ, và mất ý nghĩa nghề nghiệp. Trầm cảm thường có phạm vi rộng hơn, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực cuộc sống, kèm theo rối loạn giấc ngủ, thay đổi khẩu vị, cảm giác vô vọng, giảm hoặc mất hứng thú với hầu hết hoạt động, và có thể kèm suy nghĩ tiêu cực dai dẳng. Trong thực tế, hai trạng thái này có thể cùng tồn tại; kiệt sức kéo dài có thể dẫn tới trầm cảm, và trầm cảm có thể làm tăng nguy cơ kiệt sức.

Vì bạn là người trong nghề, bạn có lợi thế là hiểu rõ các dấu hiệu, nhưng cũng có thách thức là dễ bỏ qua nhu cầu của bản thân. Hành động đầu tiên hữu ích là tự đánh giá một cách cụ thể và có cấu trúc: ghi chép thời lượng và mật độ các triệu chứng, mức độ ảnh hưởng lên công việc và đời sống, thay đổi trong giấc ngủ, ăn uống, năng lượng, suy nghĩ về bản thân, và khả năng tận hưởng sở thích. Nếu triệu chứng kéo dài hàng tuần đến vài tháng, hoặc nếu bạn có suy nghĩ tiêu cực mạnh, tự hại, hoặc mất khả năng thực hiện công việc/quan hệ, đó là dấu hiệu cần can thiệp chuyên nghiệp ngay lập tức.

Ngoài tự đánh giá, có một số hướng can thiệp và điều chỉnh bạn có thể thử để tự hỗ trợ và tìm lại cảm xúc, bắt đầu từ những điều thiết thực và có thể thực hiện được. Hãy xem xét điều chỉnh tải lượng công việc bằng cách giảm ca, chia sẻ thân chủ với đồng nghiệp, hoặc tạm thời đảm nhiệm vai trò ít tiếp xúc cảm xúc hơn nếu cơ cấu tổ chức cho phép. Tổ chức và giới hạn thời gian làm việc, nghỉ giữa ngày để phục hồi ngắn, và thiết lập ranh giới rõ ràng giữa công việc và đời sống cá nhân có thể giúp giảm tiêu hao.

Thiết lập thói quen chăm sóc bản thân có hệ thống: ưu tiên giấc ngủ chất lượng, vận động thể chất đều đặn dù nhẹ, ăn uống đủ dinh dưỡng, và dành thời gian cho hoạt động mang lại niềm vui nhỏ (bắt đầu với khoảng thời gian ngắn và thường xuyên thay vì kỳ vọng lớn ngay lập tức). Kết nối xã hội với người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp tin cậy để chia sẻ cảm xúc cũng giúp giảm cảm giác cô lập. Việc duy trì hoặc khởi lại những thói quen nhỏ như chăm sóc cây cảnh hay đọc sách có thể cần bắt đầu với mục tiêu rất khiêm tốn để giảm áp lực phải “phải cảm thấy” ngay.

Với vai trò nhà tư vấn, tìm sự hỗ trợ chuyên môn cho chính bạn là bước quan trọng và hợp lý. Bạn có thể tìm một đồng nghiệp để siêu vi (peer supervision) hoặc một nhà trị liệu đáng tin cậy để được hỗ trợ cảm xúc và phản chiếu chuyên môn. Siêu vi và đồng nghiệp không chỉ giúp bạn xử lý trường hợp mà còn cung cấp không gian để nhận ra và tháo gỡ tầng cảm xúc cá nhân. Việc đi trị liệu dành cho chuyên gia chăm sóc sức khỏe tâm thần không phải là dấu hiệu yếu mà là hành vi nghề nghiệp khôn ngoan để duy trì năng lực và an toàn cho thân chủ.

Hãy cân nhắc các thay đổi nghề nghiệp nếu cần: tạm nghỉ ngắn hạn, chuyển sang vai trò giám sát, đào tạo, nghiên cứu, hoặc giảm số lượng thân chủ nặng cảm xúc có thể giúp phục hồi. Đổi mới nghề nghiệp, học khóa học mới, hoặc tham gia nhóm chuyên môn để được truyền cảm hứng cũng có thể tái kích hoạt động lực. Đồng thời, nhìn lại giá trị nghề nghiệp ban đầu của bạn, viết lại hoặc cập nhật sứ mệnh cá nhân, và tìm những yếu tố nghề nghiệp mang lại ý nghĩa nhất cho bạn có thể giúp khơi lại nhiệt huyết theo cách bền vững hơn.

Nếu bạn nghi ngờ trầm cảm, việc tìm đánh giá từ bác sĩ y tế hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần là cần thiết để loại trừ nguyên nhân y tế, điều chỉnh thuốc nếu cần, hoặc bắt đầu liệu pháp thích hợp. Vì bạn đã yêu cầu không thảo luận chi tiết về tâm thần học, tôi nhấn mạnh rằng can thiệp chuyên môn phù hợp nên được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng.

Cuối cùng, cho phép bản thân có thời gian và lòng kiên nhẫn. Việc mất kết nối cảm xúc không phải là thất bại cá nhân mà là dấu hiệu rằng hệ thống của bạn cần được phục hồi. Hành động thiết thực, hỗ trợ đồng nghiệp, chăm sóc cơ bản, và tìm trợ giúp chuyên môn khi cần sẽ giúp bạn từng bước phục hồi cảm xúc và tìm lại ý nghĩa trong công việc. Nếu được, hãy ưu tiên những thay đổi nhỏ có thể thực hiện ngay để giảm áp lực hiện tại và mở không gian để cảm xúc xuất hiện trở lại.