Nhà tâm lý học Ánh Sáng

Chào Linh, từ những gì bạn mô tả, có thể bạn đang gặp một dạng mệt mỏi tinh thần kéo dài và giảm động lực làm việc, trong đó trì hoãn chỉ là một biểu hiện chứ không nhất thiết là nguyên nhân gốc. Khi một người đã làm việc nhiều năm trong cùng môi trường, cảm giác chán nản, kiệt sức, làm việc chậm lại, ngại bắt đầu việc mới, hoặc phải ép bản thân từng bước một thường xuất hiện khi năng lượng tâm lý bị bào mòn. Điều này khác với sự lười biếng đơn thuần. Lười biếng thường là không muốn làm vì thích nghỉ, còn tình trạng của bạn nghe giống như bị cạn năng lượng, mất cảm giác ý nghĩa, hoặc kiệt sức vì nhịp làm việc lặp lại.

Để nhận diện đúng hơn, bạn có thể tự quan sát xem sự trì hoãn của mình xuất hiện ở lúc nào. Nếu bạn chỉ chậm trễ với những việc khó, mơ hồ, hoặc dễ gây áp lực đánh giá, thì đó thường là trì hoãn do né tránh căng thẳng. Nếu bạn trì hoãn gần như mọi việc, kể cả việc quen thuộc, và luôn thấy mệt ngay từ lúc nghĩ đến công việc, thì rất có thể vấn đề nằm ở quá tải tinh thần hoặc mất kết nối với công việc. Khi một công việc từng quen thuộc trở nên nặng nề, điều đó thường báo hiệu rằng cơ chế thích nghi cũ đã không còn hiệu quả nữa, chứ không phải bạn kém cỏi.

Về cách vượt qua, điều đầu tiên là bạn cần đổi mục tiêu từ ép mình làm thật nhiều sang khôi phục khả năng bắt đầu. Người đang trì hoãn thường thất bại không phải vì không biết làm, mà vì quá khó để khởi động. Hãy chia công việc thành những phần rất nhỏ, nhỏ đến mức gần như không thể từ chối. Ví dụ, thay vì đặt mục tiêu hoàn thành cả báo cáo, bạn chỉ cần mở file, đọc lại một trang, hoặc viết một đoạn đầu. Khi não bộ thấy nhiệm vụ không còn quá lớn, mức kháng cự sẽ giảm. Cách này đặc biệt hữu ích khi bạn đang thấy mệt và chán nản, vì nó giúp bạn quay lại trạng thái hành động trước khi có cảm hứng.

Quy tắc làm ít nhưng đều thường hiệu quả hơn cố gắng bù đắp bằng những ngày làm việc quá sức. Bạn có thể thử làm việc theo các phiên ngắn, sau đó nghỉ thật sự ngắn và có chủ đích. Mục tiêu không phải là làm tới kiệt sức, mà là tạo lại nhịp. Nếu công việc văn phòng của bạn có nhiều việc lặp lại, hãy ưu tiên xử lý các đầu việc tạo cảm giác hoàn tất nhanh trước, vì cảm giác hoàn thành sẽ giúp não bộ lấy lại đà. Với những việc khó và khiến bạn sợ, hãy đặt thời gian bắt đầu cụ thể, ví dụ sau khi uống trà, sau khi trả lời xong email, hoặc ngay đầu buổi sáng, để tránh việc trì hoãn kéo dài cả ngày.

Bên cạnh kỹ thuật làm việc, bạn cũng nên nhìn vào nguồn gốc cảm xúc của sự trì hoãn. Nhiều người không làm việc vì trong lòng có sự chán nản, thất vọng, cảm giác không được ghi nhận, hoặc cảm giác công việc không còn phù hợp. Nếu bạn đã 10 năm ở cùng một công ty, rất có thể bạn đang chịu ảnh hưởng của nhàm chán nghề nghiệp, thiếu thử thách, hoặc mất ý nghĩa cá nhân. Khi đó, việc chỉ cố ép bản thân thường không giải quyết được lâu dài. Bạn cần xem lại mình có thể làm mới công việc theo cách nào, như học thêm một kỹ năng, xin nhận một đầu việc mới, đổi cách tổ chức công việc, hoặc tìm những phần việc khiến bạn thấy có giá trị hơn.

Đồng thời, hãy chăm sóc nền tảng thể chất và nhịp sống vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến động lực. Khi ngủ kém, ít vận động, ăn uống thất thường, hoặc phải căng thẳng liên tục, não bộ sẽ ưu tiên né tránh hơn là hành động. Một lịch sinh hoạt ổn định, ngủ đủ, vận động nhẹ mỗi ngày, và tách thời gian làm việc ra khỏi thời gian nghỉ sẽ giúp giảm cảm giác ì. Bạn cũng cần cho phép mình nghỉ ngơi đúng nghĩa. Nghỉ ngơi không phải là trốn tránh, mà là cách nạp lại năng lượng để quay lại làm việc bền hơn. Nếu bạn nghỉ mà vẫn thấy tội lỗi, cơ thể và tâm trí sẽ không thật sự phục hồi.

Nếu bạn muốn thử một hướng thực tế hơn, hãy bắt đầu bằng việc xác định một việc quan trọng nhất trong ngày và hoàn thành nó trước. Sau đó, ghi nhận rất cụ thể rằng bạn đã làm được gì, dù nhỏ. Cảm giác tiến bộ nhỏ giúp khôi phục niềm tin vào năng lực bản thân. Khi người ta trì hoãn lâu, họ thường đánh mất cảm giác rằng mình có thể kiểm soát được công việc, và điều đó làm trì hoãn nặng hơn. Vì vậy, mỗi lần hoàn thành một bước nhỏ là một lần bạn đang xây lại cảm giác kiểm soát.

Cuối cùng, nếu tình trạng mệt mỏi, chán nản, mất hứng thú kéo dài trong nhiều tuần, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, giấc ngủ, tập trung, hoặc các mối quan hệ, bạn nên cân nhắc tìm một chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ sâu hơn. Điều đó không có nghĩa là bạn có vấn đề nghiêm trọng, mà là bạn đang cần một cách nhìn rõ hơn về áp lực, thói quen, và ý nghĩa công việc trong giai đoạn này. Với những gì bạn kể, tôi nghĩ bạn không nên chỉ tự trách mình vì trì hoãn. Điều cần thiết hơn là hiểu rằng cơ thể và tâm trí của bạn đang báo hiệu cần được điều chỉnh, nghỉ ngơi, và làm mới cách làm việc.