Nhà tâm lý học Ánh Sáng

Minh thân mến, trước hết điều quan trọng là thừa nhận cảm xúc sâu sắc của bé Bảo và hiểu rằng phản ứng hoảng loạn khi nghe về việc mẹ đi công tác không phải là hành vi “xấu” mà là biểu hiện của một nỗi sợ gốc rễ: sợ bị bỏ rơi. Vì cháu được nhận nuôi, trải nghiệm tổn thương ban đầu có thể vẫn còn tiềm ẩn và chỉ cần một kích hoạt nhỏ, như lời nói về việc mẹ đi xa, là có thể làm xúc động những ký ức thiếu an toàn. Việc bạn bàng hoàng khi thấy cháu hoảng loạn cho thấy bạn quan tâm, và đó là nền tảng để chữa lành.

Bước đầu tiên bạn có thể làm ngay là tạo phản hồi bình tĩnh, có kết nối khi tình huống xảy ra. Khi cháu khóc hoặc rút mình, hãy đến bên cháu, ngồi gần, dùng giọng nói nhẹ nhàng nói rằng bạn nghe thấy nỗi sợ của cháu, mô tả cảm xúc của cháu bằng lời (ví dụ: "Mẹ thấy con rất sợ khi nghĩ mẹ đi xa"), và khẳng định hành vi an toàn (ví dụ: "Mẹ sẽ không bỏ con"). Việc mô tả cảm xúc và phản hồi nhẹ nhàng giúp cháu cảm thấy được nhìn thấy và hiểu, điều này giảm kích hoạt cảm xúc ngay lập tức và dần xây dựng lại cảm giác an toàn.

Tiếp theo, cần xây dựng một kế hoạch an toàn rõ ràng mà bạn và bé có thể thống nhất trước khi bạn đi công tác. Trò chuyện với bé về thời gian cụ thể bạn sẽ đi, ngày mẹ về, và giữ những cam kết đó. Cùng bé làm một "bảng lịch" nhỏ, đánh dấu ngày mẹ đi và ngày mẹ về, kèm theo các hình ảnh nhỏ hoặc lời nhắn yêu thương bạn để lại. Việc biến sự vắng mặt thành một khoảng thời gian có thể dự đoán được và có biểu tượng hóa cụ thể giúp giảm lo lắng vì bé có khung thời gian rõ ràng thay vì khoảng trống bất định.

Bạn cũng có thể chuẩn bị một vài chiến lược giữ liên lạc trong lúc bạn vắng nhà: đặt thời gian gọi video cố định mỗi ngày hoặc vài lần mỗi tuần, gửi tin nhắn âm thanh ngắn, hoặc để lại một "hộp đồ vật an toàn" chứa quần áo, chăn nhỏ hoặc một món đồ có mùi của mẹ. Những hành động nhỏ này củng cố thông điệp rằng mặc dù bạn vắng mặt nhưng tình yêu và liên kết vẫn liên tục, và điều đó giúp phục hồi niềm tin của bé vào tính liên tục của mối quan hệ.

Trong giao tiếp hàng ngày, bạn hãy tăng cường các hành vi an toàn và ổn định: giữ lời hứa, có thói quen buổi tối đều đặn, ôm và khen ngợi cháu khi cháu thể hiện can đảm dù nhỏ, và dành thời gian chất lượng khi bạn ở nhà. Những hành động lặp lại sẽ thay thế dần những trải nghiệm không an toàn trước kia. Khi bạn phải thông báo về chuyến công tác, tránh dùng những từ mơ hồ, đừng làm to chuyện, nhưng cũng đừng phớt lờ nỗi sợ của bé. Thay vào đó, thừa nhận cảm xúc và nhấn mạnh kế hoạch, ví dụ: "Mẹ phải đi công tác từ ngày A đến ngày B. Mẹ sẽ gọi con mỗi tối và để cho con một tấm thiệp mỗi ngày mẹ vắng".

Hãy dạy cho cháu một vài kỹ năng tự an ủi cảm xúc phù hợp với lứa tuổi, như hít thở chậm, ôm con gấu bông, hoặc vẽ cảm xúc của mình. Khi bé biết cách tự làm dịu, những cơn hoảng loạn sẽ ngắn lại và bé cảm thấy có khả năng kiểm soát hơn. Bạn có thể biến những kỹ thuật này thành một trò chơi hoặc nghi thức để bé hào hứng luyện tập.

Ngoài ra, tạo cơ hội để bé kể về quá khứ theo cách an toàn và có kiểm soát. Bạn có thể kể lại câu chuyện nhận nuôi theo ngôn ngữ dịu dàng, nhấn mạnh rằng từ khi sống với mẹ, bé được yêu và an toàn. Nếu bé thể hiện nỗi đau về trải nghiệm trước đây, bạn hãy lắng nghe không phán xét, khẳng định cảm xúc và tránh nói rằng "đừng buồn" hay "bỏ qua đi". Điều này giúp cảm xúc được công nhận và dần dần được kèm theo thông điệp chữa lành: mối quan hệ hiện tại khác biệt và đáng tin cậy.

Nếu triệu chứng của bé nghiêm trọng như rút mình kéo dài, hoảng loạn thường xuyên, mất ngủ, hoặc ảnh hưởng tới ăn ngủ học hành, bạn nên tìm hỗ trợ chuyên môn từ một nhà tâm lý học chuyên làm việc với trẻ em và gia đình. Một nhà chuyên môn có thể dùng phương pháp phù hợp với tuổi (như trị liệu bằng chơi) để giúp bé xử lý ký ức tổn thương, đồng thời hướng dẫn bạn những phản ứng cụ thể để gia tăng cảm giác an toàn cho bé. Tìm người có kinh nghiệm với trẻ có lịch sử nhận nuôi sẽ có lợi hơn vì họ hiểu được độ nhạy cảm đặc thù.

Cuối cùng, hãy chăm sóc chính bạn. Trẻ em nhạy cảm với trạng thái cảm xúc của cha mẹ; khi bạn giữ bình tĩnh, kiên định và ấm áp, bạn truyền tín hiệu an toàn tới bé. Tự chăm sóc giúp bạn kiên trì duy trì những lời hứa và thói quen cần thiết để chữa lành. Hãy nhớ rằng phục hồi niềm tin là một quá trình, không phải sự kiện; nó cần thời gian, sự lặp lại của hành động đáng tin cậy, và sự kiên nhẫn.

Tóm lại, hành động cụ thể gồm: phản hồi cảm xúc ngay lập tức và ôm ấp, thiết lập kế hoạch an toàn và lịch trình liên lạc khi mẹ vắng, tạo thói quen ổn định và giữ lời hứa, dạy kỹ năng tự an ủi cho bé, kể lại câu chuyện gia đình theo cách củng cố an toàn, và tìm hỗ trợ chuyên môn nếu cần. Những bước này sẽ từng bước giúp bé giảm nỗi sợ bị bỏ rơi và xây dựng lại niềm tin vào gia đình mới.