Mwanasaikolojia Mwangaza

Hassan, swali lako linagusa kiini cha jinsi wasiwasi wa kujihami unavyoweza kuziba maono yetu na kutupeleka kwenye mwenendo usio na mwisho wa vitendo ambavyo si vya lazima. Jibu la msingi ni kwamba wasiwasi wa kujihami unatofautishwa na maamuzi yenye msingi wa kweli kwa kuzingatia uhalisi wa hatari na matokeo ya vitendo vyako.

Kwanza, ni muhimu kutambua mwenendo huu. Wasiwasi wa kujihami mara nyingi huanza na hofu halisi, kama vile afya ya mke wako. Lakini, badala ya kukabiliana na hofu hiyo moja kwa moja, akili inaanza kuzunguka kwenye hali za 'je kama...' zisizo na mwisho. Hapa ndipo unapaswa kuuliza swali muhimu: Je, hatari ninayoiogopa ina uwezekano gani wa kutokea kwa kweli? Kwa mfano, je, kuna uwezekano mkubwa kwamba matatizo makubwa yatamtokea mke wako usiku unapokuwa soko? Kujibu kwa uwazi na kwa kutumia ukweli, si hisia, kunasaidia kukata mzunguko huu.

Pili, tathmini kwa vitendo vyako vya kujihami. Uliza: Je, kutembea masaa mengi sokoni kunasaidia kutatua tatizo la msingi la ugonjwa wa kisukari? Au kinajenga hisia ya udhibiti ambayo ni ya uwongo? Vitendo vya kujihami mara nyingi huwa vinavyozorota, kama vile kukosa usingizi au kuchosha mwili, na hivyo kuleta matatizo mapya. Kukaa na hisia hizi za kutokuwa na uhakika, badala ya kukimbia kwenye kitendo chochote cha 'kufanya kitu', ni hatua ya ujasiri.

Ili kuepuka kujisikia kama 'mja mwovu', kumbuka kuwa kupenda na kujali si sawa na kujitosa katika shughuli zisizo na tija. Uwezo wa kusaidia kwa kweli unahitaji afya yako mwenyewe, akili wazi, na nishati. Kujihami kupita kiasi kunaweza kukufanya uwe dhaifu na kukosa uwezo wa kusaidia wakati wa hitaji la kweli. Kwa hivyo, kujizuia si ubaguzi; ni ustadi wa kujihudumia.

Njia moja ya kufanya maamuzi yenye msingi ni kuweka muda maalum wa 'kuwaza wasiwasi'. Nje ya muda huo, unajitolea kushughulika na mambo yanayokabiliwa. Pia, kuzungumza na mtu mwenye akili timamu, kama rafiki au mtaalamu, kunaweza kukusaidia kuona mambo kwa mtazamo mbadala. Hatimaye, zoezi la kuzingatia (mindfulness) linaweza kukusaidia kutambua wakati wasiwasi unapoanza kuchukua udhibiti na kuchagua kutokujibu kwa vitendo vya moja kwa moja.

Kumbuka, lengo sio kuondoa wasiwasi kabisa, bali kuifanya iwe mwalimu, si bwana. Unaposhindwa kujua ikiwa 'umefanya kutosha', tazama matokeo halisi: mazingira yako ya nyumbani, mahusiano yako, na afya yako binafsi. Ikiwa vitendo vyako vinachangia kwa ufanisi kwenye mambo haya, basi unaweza kupumzika. Ikiwa vinavuruga, basi inaweza kuwa ni wakati wa kukataa kujihami na kukabiliana na hofu ya msingi kwa ujasiri zaidi.