Psycholoog Helder

Beste Marcel, allereerst bewonder ik je openheid om dit delicate onderwerp te delen. Het is een belangrijke stap om zo’n intieme kwestie te benoemen, zeker als het je relatie en zelfbeeld raakt. Je ervaring is niet ongebruikelijk in deze levensfase, maar dat maakt het niet minder ingrijpend. Laten we de mogelijke psychologische mechanismen en praktische stappen verkennen, zonder medische oorzaken buiten beschouwing te laten – ook al zijn die bij jou niet gevonden.

Wat je beschrijft, past binnen het spectrum van anorgasmie en verminderde seksuele responsiviteit, die op latere leeftijd kunnen ontstaan door een complexe wisselwerking tussen lichamelijke, psychologische en contextuele factoren. Ook als er geen medische verklaring is, kan het lichaam reageren op onbewuste stress, identiteitsveranderingen of relationele dynamieken. Je noemt zelf twee cruciale elementen: de overgang naar pensioen en het veranderde zelfbeeld. Deze kunnen dieper inwerken dan je misschien denkt.

De pensioenovergang is vaak een onderbelichte bron van psychologische stress. Het verlies van structuur, professionele identiteit en sociale rol kan een ‘stil verdriet’ veroorzaken, dat zich uit in lichamelijke symptomen. Voor mannen – vooral in generaties waar werk centraal stond in de mannelijke identiteit – kan dit gepaard gaan met gevoelens van nutteloosheid of existentiële onzekerheid. Zelfs als je tevreden bent met je huwelijk, kan dit onbewuste spanning creëren die de seksuele respons onderdrukt. Seksuele opwinding is niet alleen afhankelijk van fysieke prikkels, maar ook van een gevoel van veiligheid, competentie en emotionele verbondenheid – met jezelf en je partner. Als een deel van je identiteit ‘ontbreekt’, kan dat de seksuele energie blokkeren.

Daarnaast speelt de dynamiek met je partner een rol. Haar gevoelens van afwijzing en jouw frustratie kunnen een vicieuze cirkel vormen, waarin performance-angst (de druk om ‘te presteren’) de opwinding verder onderdrukt. Dit is een klassiek psychologisch mechanisme: hoe meer je je focust op het moeten bereiken van een orgasme, hoe verder het zich terugtrekt. Seksuele respons is vaak paradoxaal: het ontstaat juist wanneer we stoppen met forceren. Het is ook mogelijk dat jullie beide onbewust rouwen om de veranderingen in jullie relatie – niet omdat die slecht is, maar omdat de intimiteit een andere vorm aanneemt na decennia samen. Dit kan een onderliggende weemoed oproepen die de lust dempt.

Een andere laag is de culturele en generatiegebonden verwachting rond mannelijkheid en seksualiteit. Veel mannen van jouw generatie zijn opgevoed met het idee dat seksuele potentie gelijkstaat aan viriliteit. Het niet kunnen functioneren zoals voorheen kan dan aanvoelen als een bedreiging voor je mannelijke identiteit, zelfs als je rationeel weet dat dit niet zo is. Dit schuldgevoel of schaamte kan de seksuele ervaring verder vergiftigen. Het is belangrijk om te beseffen dat seksuele veranderlijkheid op latere leeftijd normaal is, en dat intimiteit veel meer omvat dan alleen orgasme. Het loslaten van prestatiedruk kan juist ruimte geven voor nieuwe vormen van verbinding.

Wat kun je nu doen? Begin met het ontkoppelen van seks van prestatie. Experiment met sensuele ervaringen zonder doelgerichtheid: aanraking, massage, of gewoon samen zijn zonder verwachtingen. Dit kan helpen om de druk weg te nemen en de focus te verleggen naar genieten in plaats van ‘bereiken’. Praat open met je partner over je gevoelens – niet alleen over het seksuele probleem, maar ook over hoe jullie samen deze levensfase ervaren. Vaak is de angst voor afwijzing groter dan de afwijzing zelf; transparantie kan de spanning verminderen.

Verder is het waardevol om te reflecteren op je nieuwe identiteit na pensioen. Wat geeft je nu betekenis? Waarin voel je je competent? Seksuele energie is vaak verbonden met levensenergie in het algemeen. Als je je vitale en betrokken voelt in andere gebieden (vrijwilligerswerk, hobby’s, sociale contacten), kan dat ook je seksuele welzijn positief beïnvloeden. Intimiteit begint bij jezelf: hoe meer je in contact bent met je eigen behoeften en emoties, hoe opener je kunt zijn voor verbinding met een ander.

Ten slotte: overweeg om met een seksuoloog of relatietherapeut te praten die gespecialiseerd is in leeftijdsgebonden seksuele veranderingen. Dit is geen teken van falen, maar van moed. Soms helpt het om in een veilige setting dieper te graven naar onbewuste blokkades. Therapie kan je helpen om seksuele intimiteit opnieuw te definieren, los van traditionele verwachtingen. Onthoud dat dit niet alleen jouw ‘probleem’ is, maar een gedeelde uitdaging in jullie relatie. Door het samen te benaderen, kan het zelfs een kans worden om jullie band te verdiepen.

Je bent niet alleen in deze ervaring. Veel mannen en vrouwen ervaren soortgelijke veranderingen na hun 60e, maar praten er te weinig over. Het is een mythe dat seksualiteit op latere leeftijd alleen maar afneemt; het verandert, en die verandering vraagt om aanpassing. De sleutel ligt in acceptatie, communicatie en het durven verkennen van nieuwe vormen van intimiteit. Jullie hebben al 35 jaar gedeeld – dat is een sterke basis om deze fase samen te navigeren.