Psycholoog Helder

Beste Lars, jouw verhaal raakt me diep en ik wil je allereerst bedanken voor het delen van deze intense persoonlijke ervaring. Wat je beschrijft, komt vaker voor dan je misschien denkt, vooral bij mensen in veeleisende en mensgerichte beroepen zoals het jouwe. Het gevoel van functioneren terwijl je je vanbinnen dood voelt, is een paradox die veel herkenning oproept.

Je beschrijving van een dikke laag watten om je emoties en het gevoel een toeschouwer in je eigen leven te zijn, zijn zeer treffende beelden. Dit kan wijzen op een toestand die vaak omschreven wordt als emotionele uitputting, dissociatie of anhedonie (het onvermogen om plezier te ervaren). Het is belangrijk om te benadrukken dat wat je ervaart, ondanks dat het niet precies past bij klassieke burn-out of depressie, wel degelijk een vorm van psychisch lijden is. Je functioneert op de automatische piloot, een staat die soms 'overleven' in plaats van 'leven' wordt genoemd.

Je huisarts en psychiater hebben termen als burn-out en depressie met atypische kenmerken genoemd. Het is goed dat je hier professionele aandacht voor hebt gezocht. Het feit dat antidepressiva je alleen maar doffer maken, is een cruciaal signaal om met je behandelaar te bespreken. Soms kan een langdurige blootstelling aan chronische stress en trauma (wat op een SEH onvermijdelijk is) leiden tot een toestand die verder gaat dan burn-out, zoals een aanpassingsstoornis of complexe stressgerelateerde klachten. De emotionele verdoving kan een beschermingsmechanisme zijn geworden, een muur die je psyche heeft opgetrokken tegen de constante stroom van intense emoties op je werk.

Je vraag of iemand dit herkent, kan ik volmondig met ja beantwoorden. Veel mensen, vooral in zorgende of hulpverlenende rollen, herkennen het gevoel van emotionele vervreemding. De weg terug vinden is een proces, en het begint vaak met het besef dat de oude 'ik' misschien niet meer terugkomt, maar dat er een nieuwe manier van zijn kan ontstaan. Een eerste stap is vaak het herkennen en erkennen van de emotionele blokkade zonder oordeel. In plaats van jezelf te forceren te voelen (zoals met de documentaires), kun je proberen kleine, veilige verbindingen te maken met je lichaam en je omgeving. Denk aan mindfulness-oefeningen die focussen op sensaties (warm water, de textuur van je kleding) zonder de druk om er een emotie bij te moeten voelen.

Omdat praten over gevoelens nu moeilijk is, kan creatieve expressie (tekenen, muziek maken zonder prestatie-druk) of lichaamsgerichte therapie een ingang zijn. Ook kan het helpen om, onder begeleiding van een psycholoog, te onderzoeken of er onverwerkte ervaringen of morele dilemma's op je werk onder de verdoving liggen. Soms is de leegte niet alleen uitputting, maar ook een vorm van rouw: om het verlies van je vroegere zelf, van idealen, of om de harde realiteit van je werk.

Je vraagt hoe je de weg terug vindt als je niet weet waarheen. Soms moet je niet zoeken naar de weg 'terug', maar naar een weg 'vooruit' die accepteert dat dit nu jouw startpunt is. Stel hele kleine, haalbare doelen die niet over gevoel gaan, maar over handelen. Bijvoorbeeld: 'Vandaag loop ik vijf minuten buiten en merk ik drie dingen op die ik zie.' Het doel is niet om je beter te voelen, maar om uit de passieve wachtstand te komen. De focus verschuift van het willen voelen naar het opnieuw leren deelnemen aan het leven, hoe klein ook.

Tot slot, overweeg om samen met je psychiater of een psycholoog te kijken naar andere behandelopties naast medicatie, zoals gesprekstherapie die specifiek gericht is op trauma of acceptatie- en commitmenttherapie (ACT). ACT kan je helpen om een waardevol leven op te bouwen, zelfs mét de gevoelens van leegte en verdoving, door je te richten op wat je werkelijk belangrijk vindt. Je bent geen schaduw, Lars. Je bent iemand die onder een zware laag is bedekt geraakt. Het afpellen daarvan vraagt tijd, geduld en vaak professionele hulp. Je eerste stap, het vragen om herkenning en het uiten van je verlangen om te voelen, is al een teken van leven onder die laag.