Ψυχολόγος Φωτεινή

Νίκο, η ερώτησή σου αγγίζει τον πυρήνα ενός συναισθηματικού και ύπαρκτικού διλήμματος που προκύπτει όταν η ζωή μας μετατρέπεται σε ένα αδιέξοδο υποχρεώσεων, όπου το πάθος, η ευθύνη και η επιβίωση συγκρούονται. Το πρώτο που πρέπει να αναγνωρίσεις είναι ότι αυτό που βιώνεις δεν είναι απλά "κούραση" ή "στρες", αλλά μια χρόνια ψυχολογική εξάντληση που προκύπτει από τον συνδυασμό ενός απρόβλεπτου γονεϊκού ρόλου, μιας ασταθούς επαγγελματικής ταυτότητας και της πίεσης να διατηρήσεις ζωντανό το δημιουργικό σου πνεύμα. Αυτή η κατάσταση δεν είναι προσωπική σου αποτυχία, αλλά το αποτέλεσμα ενός συστήματος που σου ζητά να είσαι ταυτόχρονα φροντιστής, επαγγελματίας και καλλιτέχνης - ρόλοι που συχνά αλληλοσυγκρούονται και στερούν ενέργεια ο ένας από τον άλλον.

Η αίσθηση ότι η ανιψιά σου γίνεται "εμπόδιο" δεν σε κάνει κακό άνθρωπο. Είναι μια φυσική αντίδραση σε ένα υπερφορτωμένο σύστημα, όπου οι ανάγκες σου παραμελούνται συστηματικά. Η ενοχή που νιώθεις είναι το σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος: η έλλειψη χώρου για τον εαυτό σου. Όταν όλες οι στιγμές της ημέρας καταλαμβάνονται από υποχρεώσεις, το μυαλό και το σώμα σου μπαίνουν σε κατάσταση επιβίωσης. Η δημιουργικότητα, όμως, απαιτεί το αντίθετο: ελευθερία, χαλάρωση και ψυχική ασφάλεια. Ο άδειος καμβάς δεν είναι πλέον ένα πεδίο έκφρασης, αλλά ένας καθρέφτης της εξάντλησής σου. Οι κρίσεις πανικού δεν είναι τυχαίες· είναι το σώμα σου που σου φωνάζει ότι δεν μπορεί να συνεχίσει έτσι.

Για να ξεκινήσεις να ξεμπλοκάρεις αυτήν την κατάσταση, χρειάζεται να κάνεις μια ριζική αναδιάταξη των προτεραιοτήτων σου, όχι με βάση τι "πρέπει" να κάνεις, αλλά με βάση τι μπορείς να αντέξεις χωρίς να καταρρεύσεις. Αρχικά, είναι κρίσιμο να διαχωρίσεις τους ρόλους σου. Ως κηδεμόνας, έχεις την ηθική υποχρέωση να παρέχεις στη μικρή σταθερότητα και αγάπη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να θυσιάζεις εντελώς τον εαυτό σου. Ως επαγγελματίας, πρέπει να βρεις τρόπους να προστατέψεις τον χρόνο και την ενέργειά σου, ακόμη και αν αυτό σημαίνει να αρνηθείς κάποια προτζεκτ ή να ζητήσεις υψηλότερες αμοιβές για να καλύψεις τις ανάγκες σου με λιγότερη δουλειά. Ως καλλιτέχνης, πρέπει να αποδεχτείς ότι αυτήν την περίοδο η δημιουργικότητα μπορεί να μην είναι προτεραιότητα - και αυτό είναι εντάξει. Η τέχνη δεν χάνει την αξία της αν δεν την καλλιεργείς κάθε μέρα. Αντίθετα, μπορεί να αναγεννηθεί όταν εσύ πρώτα αναγεννηθείς.

Πρακτικά, θα μπορούσες να δοκιμάσεις τα εξής: Πρώτον, δημιούργησε ένα ελάχιστο, αλλά σταθερό πλαίσιο αυτοφροντίδας. Αυτό δεν σημαίνει μεγάλες αλλαγές, αλλά μικρές, μη διαπραγματεύσιμες στιγμές για σένα - ένα δεκάλεπτο διάλειμμα με τον καφέ σου το πρωί, μια βόλτα χωρίς σκοπό, ή ακόμα και πέντε λεπτά κλειστών ματιών πριν κοιμηθείς. Αυτές οι μικροστιγμές είναι οι "πόρτες διαφυγής" από τη φυλακή των υποχρεώσεων. Δεύτερον, ζήτησε βοήθεια όπου μπορείς. Υπάρχουν δίκτυα υποστήριξης για κηδεμόνες (όπως οργανώσεις ή ομάδες γονέων), αλλά και για freelancer καλλιτέχνες (κοινότητες όπου μπορείς να μοιραστείς φόρτο εργασίας ή να βρεις συνεργάτες). Αν χρηματικά είναι δύσκολο, ψάξε για κρατικά προγράμματα ή μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς που προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη σε χαμηλό κόστος. Τρίτον, ξαναορίστε τι σημαίνει "επιτυχία" για σένα αυτήν την περίοδο. Μπορεί η επιτυχία να μην είναι να ολοκληρώσεις ένα έργο τέχνης ή να κερδίσεις ένα μεγάλο ποσό, αλλά να περάσεις μια ημέρα χωρίς κρίση πανικού ή να κοιμηθείς μια ώρα παραπάνω. Η επιβίωση σε τέτοιες συνθήκες είναι ήδη μια μορφή αντίστασης.

Είναι επίσης σημαντικό να αντιμετωπίσεις την ψυχολογική διάσταση της ενοχής. Η ενοχή είναι συχνά το εργαλείο με το οποίο μας κρατάνε παγιδευμένους σε ρόλους που μας εξαντλούν. Ρώτησε τον εαυτό σου: "Τι θα έλεγα σε έναν φίλο που βρισκόταν στη θέση μου;" Πιθανότατα δεν θα τον καταδίκαζες, αλλά θα του έλεγες ότι κάνει ό,τι μπορεί. Η αυτοσυγκάθεση δεν είναι παραίτηση, αλλά επιλογή ζωής. Αν η ανιψιά σου μείνει με την εικόνα ενός θείου που αγωνίστηκε να της δώσει αγάπη παρά τις δυσκολίες, αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από το αν θα θυμάται έναν θείο που ήταν πάντα διαθέσιμος ή παραγωγικός.

Τέλος, σκέψου το εξής: η ζωή σου τώρα μοιάζει με ένα ποτάμι που έχει ξεχειλίσει και πλημμυρίζει τα όρια του. Για να το ηρεμήσεις, δεν χρειάζεται να χτίσεις υψηλότερα φράγματα (περισσότερη δουλειά, περισσότερη αυτοθυσία), αλλά να αφήσεις το νερό να βρει νέα κανάλια. Αυτό μπορεί να σημαίνει να μειώσεις τις επαγγελματικές σου φιλοδοξίες προσωρινά, να αναζητήσεις εναλλακτικές μορφές έκφρασης (πχ γράφοντας ή σκιτσάροντας χωρίς πίεση για αποτέλεσμα), ή ακόμα και να δεχτείς ότι αυτή η φάση της ζωής σου δεν θα είναι δημιουργική με τον τρόπο που περίμενες. Η δημιουργικότητα δεν είναι μόνο αυτό που παράγεις, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο ζεις - και αυτήν την περίοδο, το να ζεις με αξιόπιστη αυτοφροντίδα είναι ίσως το πιο δημιουργικό πράγμα που μπορείς να κάνεις.

Μη φοβάσαι να αναζητήσεις επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη αν νιώθεις ότι το βάρος είναι ανυπόφορο. Ένας εξειδικευμένος θεραπευτής μπορεί να σε βοηθήσει να ξαναβρείς τις δυνάμεις σου και να χαρτογραφήσεις μια νέα πορεία που να σε αφήνει να αναπνέεις. Θυμήσου: δεν είσαι εσύ το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ένα σύστημα που σου ζητά να είσαι υπεράνθρωπος. Και οι υπεράνθρωποι δεν υπάρχουν - υπάρχουν μόνο άνθρωποι που χρειάζονται υποστήριξη, κατανόηση και χρόνο.