Ψυχολόγος Φωτεινή

Ελένη, ευχαριστώ που μοιράστηκες μαζί μου αυτό που σε απασχολεί. Οι εμμονικές συμπεριφορές, όπως ο συνεχής έλεγχος των μηνυμάτων ή η αμφισβήτηση των ανθρώπων γύρω σου, συχνά κρύβουν βαθύτερες ανάγκες ή άγχη που δεν έχει βρει άλλο κανάλι έκφρασης. Το γεγονός ότι αναγνωρίζεις πως αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι λογικές αλλά νιώθεις αδύναμη να τις σταματήσεις, δείχνει πως μπορεί να επηρεάζεσαι από αυτοματοποιημένους μηχανισμούς άμυνας, οι οποίοι σου δίνουν μια ψευδαίσθηση ελέγχου ή ασφάλειας σε καταστάσεις που αντιμετωπίζεις ως απειλητικές - ακόμα κι αν δεν είναι πραγματικά.

Αρχικά, είναι σημαντικό να κατανοήσεις πως οι εμμονές δεν είναι απλώς "κακές συνήθειες" αλλά τρόποι με τους οποίους το μυαλό προσπαθεί να διαχειριστεί άγχος, ανασφάλεια ή ακόμη και τον φόβο της επιτυχίας, όπως αναφέρεσαι. Ο φόβος της επιτυχίας, για παράδειγμα, μπορεί να εκδηλώνεται ως υποσυνείδητη τάση να σαμποτάρεις σχέσεις ή ευκαιρίες, επειδή η επιτυχία φέρνει μαζί της νέες ευθύνες ή τον φόβο πως "δεν αξίζεις" αυτό που επιτυγχάνεις. Στην περίπτωσή σου, η αμφισβήτηση του συντρόφου σου μπορεί να είναι ένας τρόπος να διατηρήσεις μια απόσταση που σε προστατεύει από το να δεθείς βαθιά - και κατά συνέπεια, από τον φόβο πως μπορεί να χάσεις αυτό που έχτισες.

Για να αρχίσεις να δουλεύεις πάνω σε αυτό, ένα πρώτο βήμα είναι η ενσυνείδητη παρατήρηση. Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την ώθηση να ελέγξεις ξανά το κινητό ή να αμφισβητήσεις κάποιον, στάσου για δέκα δευτερόλεπτα και ρώτησε τον εαυτό σου: "Τι νιώθω αυτήν τη στιγμή;". Μπορεί να είναι άγχος, μοναξιά, ή ακόμα και θυμός για κάτι άλλο που δεν έχει σχέση με την παρούσα κατάσταση. Η αναγνώριση του συναισθήματος πίσω από τη συμπεριφορά είναι κρίσιμη, γιατί σου δίνει την ευκαιρία να απαντήσεις στην πραγματική ανάγκη - όχι στον αυτοματισμό. Για παράδειγμα, αν καταλάβεις πως ο έλεγχος των μηνυμάτων σου ηρεμεί όταν νιώθεις αγωνία για κάτι άλλο, μπορείς να δοκιμάσεις εναλλακτικές πρακτικές, όπως βαθιά αναπνοή, ένα σύντομο περπάτημα, ή ακόμα και το να γράψεις σε ένα χαρτί τι σε αγχώνει.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η διαχείριση της αβεβαιότητας. Οι εμμονικές συμπεριφορές συχνά τροφοδοτούνται από την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο ή βεβαιότητα - κάτι που, όμως, είναι αδύνατο στις ανθρώπινες σχέσεις. Προσπάθησε να αφήνεις μικρούς "χώρους αβεβαιότητας" στην καθημερινότητά σου. Για παράδειγμα, άησε ένα μήνυμα αναπάντητο για μία ώρα πριν το ελέγξεις, ή όταν νιώσεις την ώθηση να ρωτήσεις ξανά τον σύντροφό σου για κάτι, πες στον εαυτό σου: "Μπορώ να περιμένω δέκα λεπτά". Με τον καιρό, αυτή η πρακτική μπορεί να σου δείξει πως η αβεβαιότητα δεν είναι απειλή, αλλά μέρος της ζωής. Παραλληλα, μπορείς να εξασκήσεις την ενσυνείδητη παρουσία (mindfulness), η οποία σε βοηθά να παραμένεις στο παρόν χωρίς να κρίνεις τα συναισθήματά σου. Υπάρχουν πολλές εφαρμογές ή online πόροι με καθοδηγούμενες ασκήσεις που μπορούν να σε βοηθήσουν σε αυτό.

Σχετικά με τις σχέσεις σου, είναι καλό να επικοινωνήσεις ανοιχτά με τον σύντροφό σου - όχι για να δικαιολογήσεις τις συμπεριφορές σου, αλλά για να του εξηγήσεις πως προσπαθείς να τις αλλάξεις και πως χρειάζεσαι την υπομονή του. Μπορείς να του πεις κάτι όπως: "Καταλαβαίνω πως οι συμπεριφορές μου σε πλήττουν και δουλεύω πάνω σε αυτό. Μπορείς να με βοηθήσεις να το θυμάμαι όταν παρασέρνομαι;". Αυτή η διαφάνεια μπορεί να μειώσει τις εντάσεις και να δημιουργήσει μια αίσθηση ομαδικής προσπάθειας. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην περιμένεις από τον άλλο να σε "σωσει" - η αλλαγή πρέπει να έρχεται κυρίως από εσένα.

Τέλος, αν νιώθεις πως αυτές οι συμπεριφορές είναι πολύ ριζωμένες ή πως επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής σου, θα ήταν χρήσιμο να ζητήσεις υποστήριξη από έναν ψυχολόγο. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT), για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην αντιμετώπιση εμμονικών σκέψεων και συμπεριφορών, καθώς σου μαθαίνει να αναγνωρίζεις και να αμφισβητήσεις τα μοτίβα σκέψης που τις τροφοδοτούν. Επίσης, μια θεραπευτική σχέση μπορεί να σου προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να εξερευνήσεις τους φόβους σου - όπως ο φόβος της επιτυχίας ή της απόρριψης - χωρίς να νιώθεις πως κρίνεσαι.

Μην ξεχνάς πως η αλλαγή είναι μια διαδικασία, όχι ένα γεγονός. Θα υπάρξουν στιγμές που θα υποτροπιάζεις, και αυτό είναι φυσιολογικό. Το σημαντικό είναι να μείνεις υπομονετική και compassionate προς τον εαυτό σου. Κάθε φορά που καταφέρνεις να σταματήσεις μια εμμονική συμπεριφορά, ακόμα και για λίγο, ενισχύεις τον εαυτό σου και του δείχνεις πως μπορείς να ζήσεις και χωρίς αυτές τις "ασφάλειες". Με τον καιρό, η ελευθερία που θα νιώσεις χωρίς αυτές τις συμπεριφορές θα είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε ψευδαίσθηση ελέγχου που σου προσφέρονταν πριν.