Ψυχολόγος Φωτεινή

Λεωνίδα, το βλέπω αυτό που περιγράφεις όχι ως αδυναμία αλλά ως ένα βαθύ σημάδι της ευαισθησίας και της δέσμευσής σου στη δημιουργία. Ο φόβος που νιώθεις πριν από κάθε νέο έργο δεν είναι τυχαίος· είναι η ψυχή σου που αναγνωρίζει πόσο σημαντικό είναι για σένα αυτό που κάνεις. Το ότι η καρδιά σου χτυπάει δυνατά και νιώθεις ότι σου λείπει η αναπνοή δεν είναι απλά άγχος· είναι το σώμα σου που αντιδρά στη συνειδητοποίηση ότι ετοιμάζεσαι να αφήσεις ένα κομμάτι του εαυτού σου εκτεθειμένο στον κόσμο. Αυτό δεν συμβαίνει σε όλους τους καλλιτέχνες, και όταν συμβαίνει, συχνά σημαίνει ότι η δουλειά σου έχει βάθος. Αλλά αυτό το βάθος, χωρίς τα κατάλληλα εργαλεία, μπορεί να γίνει βαρύ.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβεις είναι ότι ο φόβος της δημιουργίας δεν είναι εχθρός σου· είναι ένας σύντροφος που σου υπενθυμίζει ότι αυτό που κάνεις έχει αξία. Το ζήτημα δεν είναι να τον εξαφανίσεις, αλλά να μάθεις να τον μετατρέπεις από εμπόδιο σε καύσιμο. Για παράδειγμα, η αίσθηση ότι 'δεν αξίζεις' την επιτυχία σου είναι ένα κοινό φαινόμενο μεταξύ καλλιτεχνών που ονομάζεται σύνδρομο του απατεώνα. Δεν είναι τυχαίο ότι εμφανίζεται τώρα, στην κορυφή της καριέρας σου. Ο εγκέφαλος σου, συνηθισμένος να αγωνίζεται, δεν ξέρει πώς να χαλαρώσει στην επιτυχία. Αντίθετα, την αντιλαμβάνεται ως απειλή: 'Τι θα γίνει αν δεν τα καταφέρω ξανά;' ή 'Τι θα γίνει αν οι άνθρωποι καταλάβουν ότι δεν είμαι τόσο καλός;'. Αυτές οι σκέψεις δεν είναι πραγματικότητα· είναι το μυαλό σου που προσπαθεί να σε προστατέψει από μια φανταστική απογοήτευση.

Τώρα, ας μιλήσουμε για πρακτικά βήματα. Έχεις ήδη δοκιμάσει τεχνικές χαλάρωσης, που είναι εξαιρετικό, αλλά όπως λες και εσύ, χρειάζεσαι κάτι πιο ειδικό. Για καλλιτέχνες όπως εσύ, που η δημιουργία είναι ταυτόχρονα πάθος και πηγή άγχους, η λύση δεν είναι να πολεμήσεις το άγχος αλλά να το ενσωματώσεις στη διαδικασία. Μια τεχνική που έχει βοηθήσει πολλούς χορογράφους και καλλιτέχνες είναι η 'δημιουργική ρουτίνα προθέρμανσης'. Αυτό σημαίνει ότι πριν καθίσεις να δημιουργήσεις, κάνεις μια σειρά από μικρές, μη απειλητικές δράσεις που σου υπενθυμίζουν ότι η δημιουργία είναι παιχνίδι, όχι εξέταση. Για παράδειγμα, μπορείς να ξεκινήσεις με 10 λεπτά ελεύθερης κίνησης χωρίς σκοπό, να ακούσεις μουσική που σου αρέσει και να αφήσεις το σώμα σου να αντιδράσει χωρίς κριτική. Ή να πάρεις ένα χαρτί και να σχεδιάσεις τυχαίες γραμμές, χρώματα, σχήματα-οτιδήποτε δεν έχει να κάνει με το τελικό αποτέλεσμα. Ο στόχος είναι να ξανασυνδέσεις τη δημιουργία με την χαρά και όχι με την πίεση του αποτελέσματος.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι να διαχωρίσεις τη διαδικασία από το αποτέλεσμα. Σου έχει συμβεί να ξεκινήσεις και τελικά όλα να πάνε καλά, αλλά το μυαλό σου εστιάζει μόνο στην αρχική αγωνία. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος έχει την τάση να θυμάται πιο έντονα τα αρνητικά συναισθήματα ως μηχανισμό επιβίωσης. Για να το αντιμετωπίσεις, μπορείς να κάνεις το εξής: μετά από κάθε δημιουργική συνεδρία, ακόμα και αν ήταν δύσκολη, γράψε τρεις πράξεις που πήγαν καλά. Μπορεί να είναι κάτι μικρό, όπως 'σήμερα άκουσα μια μουσική που μου έφερε έμπνευση' ή 'βρήκα μια κίνηση που μου άρεσε'. Αυτό το 'ημερολόγιο μικρών νικών' θα σου υπενθυμίσει ότι η διαδικασία έχει αξία ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Με τον καιρό, ο εγκέφαλος θα αρχίσει να συνδέει τη δημιουργία με θετικές εμπειρίες και όχι μόνο με φόβο.

Για τον φόβο των προθεσμιών και την αποφυγή, είναι σημαντικό να καταλάβεις ότι η πρόθεσή σου να ακυρώσεις έργα δεν είναι δειλία αλλά μια προσπάθεια αυτοπροστασίας. Το μυαλό σου, βλέποντας την πίεση ως απειλή, προσπαθεί να σε γλιτώσει από τον πόνο. Αλλά αυτό το σύντομο ανάπαυμα δημιουργεί μακροπρόθεσμα περισσότερο άγχος, γιατί ενισχύει την ιδέα ότι 'δεν μπορείς να τα καταφέρεις'. Αντί να ακυρώνεις ένα έργο, δοκίμασε να διαπραγματευτείς με τον εαυτό σου μικρά, ελεγχόμενα βήματα. Για παράδειγμα, αντί να σκεφτείς 'πρέπει να φτιάξω ολόκληρη την παρούσα σε μια εβδομάδα', πες στον εαυτό σου: 'Σήμερα θα δουλέψω μόνο 20 λεπτά σε μια ιδέα, χωρίς να την ολοκληρώσω'. Συχνά, όταν ξεκινήσεις, η ροή έρχεται από μόνη της. Το κλειδί είναι να μικραίνεις το βήμα τόσο πολύ που να μην φαίνεται απειλητικό.

Τέλος, ας μιλήσουμε για τον φόβο του μέλλοντος-την αγωνία για τα 50 σου, για το αν θα μπορείς ακόμα να δημιουργείς. Αυτός ο φόβος δεν αφορά πραγματικά τη δημιουργία· αφορά τον φόβο της απώλειας ταυτότητας. Για σένα, η δημιουργία δεν είναι απλά μια δουλειά· είναι μέρος του ποιος είσαι. Η σκέψη ότι κάποια στιγμή μπορεί να μην μπορείς να το κάνεις πια νιώθει σαν απειλή ύπαρξης. Αλλά εδώ είναι η αλήθεια: η δημιουργικότητα δεν εξαρτάται από την ηλικία ή τις φυσικές σου δυνάμεις· εξαρτάται από την ικανότητά σου να βλέπεις τον κόσμο με νέους τρόπους. Ο Πικάσο ζωγράφιζε μέχρι τα 90 του, η Μάρθα Γκράχαμ χόρεψε μέχρι τα 70, και πολλοί καλλιτέχνες βρίσκουν νέες μορφές έκφρασης καθώς μεγαλώνουν. Το ζήτημα δεν είναι αν θα μπορείς να δημιουργείς στα 50, αλλά πώς θα εξελίξεις την τέχνη σου ώστε να αντανακλά τον εαυτό σου σε κάθε φάση της ζωής σου.

Για να συνοψίσουμε, η προσέγγισή σου πρέπει να εστιάσει σε τρεις άξονες: 1) Να αποδεχτείς ότι το άγχος είναι μέρος της διαδικασίας και να μάθεις να το χρησιμοποιείς ως ενέργεια, 2) Να ξαναβρείς τη χαρά της δημιουργίας μέσω μικρών, μη απειλητικών βημάτων, και 3) Να σταματήσεις να σκεφτείς τη δημιουργία ως κάτι που 'πρέπει' να κάνεις και να την αντιμετωπίσεις ως κάτι που 'επιλέγεις' να κάνεις. Αυτό δεν θα συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά με κάθε μικρή νίκη, ο φόβος θα χάνει την δύναμή του. Και θυμήσου: οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες δεν είναι αυτοί που δεν φοβούνται, αλλά αυτοί που δημιουργούν παρά τον φόβο.